Rời bỏ quê hương ở vùng đất Nam Bộ (Campuchia Krom) để chạy sang Campuchia vì miếng cơm manh áo và nạn đàn áp từ chính quyền Việt Nam — thế nhưng, hàng ngàn người Khmer Krom lại tiếp tục rơi vào cảnh khốn cùng ngay trên mảnh đất mà họ coi là “quê cha đất tổ”. Nguyên nhân: họ không có giấy tờ chứng minh mình là người Khmer.
Bán nước mía mưu sinh vì không ai dám nhận vào làm
Ông Kim Vantha kể rằng ông đã rời quê hương ở huyện Phnom Mlou, tỉnh Kravanh (vùng Campuchia Krom, nay thuộc lãnh thổ Việt Nam) sang Campuchia sinh sống đã hơn 5 năm. Khi rời đi, ông mang theo giấy tờ xác nhận từ chính quyền địa phương, với hy vọng kiếm được việc làm, gửi tiền về cho vợ con.
Nhưng thực tế phũ phàng hơn ông tưởng. Đi xin việc ở đâu, ông cũng bị từ chối thẳng thừng chỉ vì một lý do duy nhất: không có chứng minh nhân dân Campuchia. Không còn lựa chọn nào khác, người đàn ông này đành chấp nhận bán nước mía lề đường ở khu vực chợ trung tâm Phnom Penh để kiếm sống qua ngày.
Thợ xây lành nghề nhưng không được thăng chức vì thiếu giấy tờ
Cùng chung cảnh ngộ, ông Sak Po — người gốc tỉnh Khlang (vùng Campuchia Krom) — đã sang sống tại thành phố Ta Khmau, tỉnh Kandal từ năm 2017, làm nghề thợ xây. Dù tích lũy được nhiều kinh nghiệm và hoàn toàn đủ năng lực để lên làm tổ trưởng công trình, ông vẫn bị chủ thầu xây dựng từ chối tăng lương và thăng chức — lý do đưa ra: thiếu giấy tờ hợp lệ để đảm nhận vị trí quản lý.
20-30% người Khmer Krom tại Campuchia vẫn “không tồn tại” trên giấy tờ
Ông Sorn Yuong, Giám đốc điều hành Hiệp hội Khmer Campuchia Krom vì Nhân quyền và Phát triển, cho biết hiện có khoảng 20 đến 30% người Khmer Krom đang sinh sống tại Campuchia vẫn chưa có bất kỳ giấy tờ nào xác nhận họ là người Khmer.
Khi họ đến cơ quan chức năng Campuchia để xin làm chứng minh nhân dân, họ bị yêu cầu phải có giấy tờ từ phía Việt Nam xác nhận họ là người Khmer. Thế nhưng, chính quyền Việt Nam hiện nay đã ghi toàn bộ dân tộc trong chứng minh nhân dân là “người Việt Nam”, xóa sạch mọi dấu vết nguồn gốc Khmer. Điều này khiến người Khmer Krom rơi vào vòng luẩn quẩn không lối thoát: Campuchia đòi giấy Việt Nam, Việt Nam không cấp giấy nhận là người Khmer.
Ông Sorn Yuong cho biết thêm, nhiều người đã rời quê hương hàng chục năm nay và gần như không còn bất kỳ giấy tờ gốc nào. Hiệp hội của ông từng tự cấp thư xác nhận danh tính Khmer để hỗ trợ bà con làm thủ tục — và trong một số trường hợp, cơ quan chức năng Campuchia đã chấp nhận loại giấy tờ này để tiếp tục quy trình.
Siem Reap — điểm nóng của vấn nạn không giấy tờ
Theo ông Sorn Yuong, tỉnh Siem Reap là nơi tập trung nhiều nhất các trường hợp người Khmer Krom chưa có giấy tờ tùy thân, dù Hiệp hội đã nhiều lần can thiệp và cấp thư xác nhận. Phó trưởng phòng cảnh sát phụ trách hộ tịch tỉnh Siem Reap, ông Nao Eng Sovannin, xác nhận rằng đã có một số người Khmer Krom đến nộp đơn xin làm chứng minh nhân dân, nhưng hầu hết chỉ mang theo duy nhất một tờ chứng minh nhân dân Việt Nam — không đủ điều kiện theo quy định.
Ông này lý giải: nếu chỉ cần một tờ CMND Việt Nam là có thể xin được quốc tịch Khmer, thì bất kỳ người Việt Nam nào cũng có thể làm được điều tương tự. Tính đến nay, số người Khmer Krom chính thức nộp đơn xin làm CMND tại Sở cảnh sát tỉnh Siem Reap chỉ vào khoảng 30 người.
Leave a Reply