Đầu năm 2023, một đoàn gần 40 người gồm thanh niên, trí thức, sinh viên và sư sãi Campuchia đã thực hiện chuyến khảo sát 3 ngày tại vùng đất Campuchia Krom — tức Nam Bộ Việt Nam ngày nay — qua ba tỉnh Sóc Trăng, Trà Vinh và Thành phố Hồ Chí Minh. Những gì họ chứng kiến đã khiến nhiều người trong đoàn không khỏi bàng hoàng.
Hàng nghìn người Khmer Krom đổ về lễ hội, bất chấp mọi khó khăn
Sư Phan Phan, một vị sư đến từ Phnom Penh, chia sẻ rằng ông thực sự xúc động khi chứng kiến hàng nghìn người Khmer Krom từ nhiều tỉnh thành đổ về tham dự lễ kết giới sima tại một ngôi chùa ở tỉnh Sóc Trăng. Trong khi đó, người Việt có mặt tại buổi lễ chủ yếu chỉ đến để buôn bán hàng hóa và thức ăn bên ngoài khuôn viên chùa.
Ông Yăn Set, một người Khmer Krom sinh sống tại Sóc Trăng, cho biết cộng đồng Khmer Krom vẫn đang ra sức gìn giữ phong tục, tập quán và văn hóa của cha ông. Phần lớn thanh niên Khmer Krom có tinh thần dân tộc mạnh mẽ, tự nguyện học chữ Khmer tại các chùa chiền. Tuy nhiên, ông cũng tiết lộ một thực tế đáng lo ngại: “Cho đến nay, chính quyền vẫn hạn chế người Khmer Krom mang tài liệu từ nước ngoài vào lưu giữ trong chùa.”
Lời kêu gọi khẩn thiết gửi đến Phnom Penh
Sau chuyến đi, nhóm thanh niên và sư sãi cùng nhau lên tiếng kêu gọi chính phủ Campuchia hành động cụ thể hơn. Họ đề nghị các quan chức chính phủ trực tiếp đến thăm vùng Campuchia Krom để hỏi thăm đời sống người dân, đồng thời chính thức nêu vấn đề hạn chế tự do tôn giáo của người Khmer Krom trong các cuộc đàm phán cấp cao với lãnh đạo Việt Nam. Đặc biệt, họ nhấn mạnh: nếu lãnh đạo Việt Nam từng nhờ Thủ tướng Hun Sen can thiệp cho người Việt cư trú bất hợp pháp tại Campuchia được hợp thức hóa giấy tờ, thì chính phủ Campuchia cũng phải có trách nhiệm tương tự với người Khmer Krom.
Chỉ còn 2 chùa Khmer tại TP.HCM — từ 4 ngôi bị “chuyển đổi”
Theo báo cáo của Liên đoàn Khmer Campuchia Krom, tỉnh Sóc Trăng hiện còn 92 chùa Khmer, tỉnh Trà Vinh có 144 chùa. Thế nhưng tại TP.HCM, con số này chỉ còn vỏn vẹn 2 chùa trong tổng số 4 ngôi — sau khi chính quyền Việt Nam đã chuyển đổi các chùa còn lại theo hệ phái Phật giáo Việt Nam. Đây được xem là một trong những dấu hiệu rõ nét nhất về sự thu hẹp không gian văn hóa và tôn giáo của người Khmer Krom tại đô thị lớn nhất Việt Nam.
Tưởng niệm anh hùng Khmer Krom bên gốc cây 200 tuổi
Trong chuyến đi, đoàn còn đến tỉnh Trà Vinh để tưởng niệm anh hùng Ốc Nha Sơn Kuy — vị tri phủ Trà Vinh đã hy sinh để bảo vệ quê hương. Đoàn cùng nhau tụng kinh và hồi hướng công đức cho ông cùng các bậc tiền nhân Khmer Krom đã ngã xuống vì mảnh đất này. Họ cũng chụp ảnh bên gốc cây thốt nốt khổng lồ do chính tay Ốc Nha Sơn Kuy trồng, nay đã gần 200 năm tuổi — biểu tượng sống của tinh thần bất khuất Khmer Krom.
8 triệu người Khmer Krom và câu hỏi còn bỏ ngỏ
Theo số liệu thống kê do Liên đoàn Khmer Campuchia Krom (có trụ sở tại Mỹ) thực hiện trong giai đoạn 2002–2003 và được tổ chức UNPO công nhận, hiện có hơn 8 triệu người Khmer Krom đang sinh sống tại vùng đất này — tăng vọt so với con số hơn 2 triệu người được ghi nhận trong cuộc điều tra năm 1969. Ông Tăng Sara, Chủ tịch Liên đoàn Khmer Campuchia Krom tại Campuchia, cho rằng con số thực tế có thể còn bị che giấu do chính quyền hạn chế tiến hành điều tra dân số độc lập.
Vùng đất Campuchia Krom — tức Nam Kỳ xưa, gồm 21 tỉnh thành — đã bị Pháp trao cho Việt Nam quản lý vào năm 1949 trong thời kỳ thuộc địa Đông Dương. Hơn 70 năm sau, câu hỏi về quyền của người Khmer Krom trên chính mảnh đất tổ tiên vẫn chưa có lời giải thỏa đáng.
Leave a Reply