Ngày 4/6/2023, các chi nhánh của Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom (KKF) trên toàn thế giới đồng loạt tổ chức lễ tưởng niệm 74 năm ngày vùng đất Kampuchea Krom bị đặt dưới sự cai quản của Việt Nam. Sự kiện này bắt nguồn từ ngày 4/6/1949, khi thực dân Pháp chính thức bàn giao vùng lãnh thổ này cho Việt Nam sau 90 năm đô hộ (1859–1949) — và từ đó đến nay, người Khmer Krom bản địa cho rằng họ chưa một ngày thực sự được tự do.
Từ tay Pháp sang tay Việt: 164 năm chưa có chủ quyền
Theo tuyên bố của ông Prak Sereyvuth, Chủ tịch điều hành KKF, người Khmer Krom là cư dân bản địa của vùng đất Kampuchea Krom nhưng liên tục phải sống dưới ách thống trị ngoại bang. Sau 90 năm dưới chế độ thực dân Pháp, họ tiếp tục trải qua 26 năm dưới Việt Nam Cộng hòa (1949–1975) và 48 năm tiếp theo dưới chế độ Cộng sản Việt Nam từ ngày 30/4/1975 đến nay. Tổng cộng, cộng đồng này đã sống qua hơn 164 năm liên tục không có quyền tự quyết trên chính mảnh đất của tổ tiên họ.
Bài học xương máu: “Khmer chết người, Việt chết tên”
KKF nhắc lại một giai đoạn đau thương khi người Khmer Krom từng đứng lên kháng cự nhiều lần — khi thì dưới trướng Pháp, khi thì theo Việt Minh, khi thì theo phía Việt Nam Cộng hòa — nhưng dù bên nào thắng, người Khmer Krom vẫn tiếp tục bị trị. Từ bài học cay đắng đó, một câu ngạn ngữ ra đời: “Khmer chết người, Việt chết tên” — hàm ý rằng người Khmer hy sinh thân xác, nhưng công lao lại thuộc về người khác mang danh.
Rút ra từ thất bại lịch sử đó, cộng đồng Khmer Krom hải ngoại thành lập Hiệp hội Khmer Kampuchea Krom năm 1985, sau nhiều lần đổi tên, chính thức trở thành Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom (KKF) năm 1996, với đường lối đấu tranh ôn hòa, bất bạo động trên trường quốc tế, hướng đến mục tiêu duy nhất: quyền tự quyết cho người Khmer Krom.
Gần 40 năm vận động — LHQ buộc Việt Nam phải lên tiếng
Gần bốn thập kỷ hoạt động ngoại giao quốc tế đã mang lại những kết quả cụ thể. Năm 2001, KKF gia nhập Tổ chức các Dân tộc và Nhân dân Không có Đại diện (UNPO), được công nhận là “một dân tộc trên thế giới” và cờ của người Khmer Krom được kéo lên tại trụ sở UNPO ở Brussels, Bỉ. Từ năm 2004, KKF liên tục cử đại diện tham dự Diễn đàn Thường trực Liên Hợp Quốc về các vấn đề Bản địa (UNPFII) tại New York và Geneva.
Đặc biệt, vào ngày 18/10/2022, bảy Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ về quyền người bản địa đã cùng ký thư cáo buộc, yêu cầu chính phủ Việt Nam trong vòng 60 ngày phải giải trình về các cáo buộc ngược đãi người Khmer Krom và việc thực thi “quyền tự quyết” theo Tuyên ngôn LHQ về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP) mà Việt Nam đã ký kết. Ban đầu Hà Nội né tránh, nhưng sau khi KKF đưa vấn đề ra UNPFII ngày 19/4/2023, chính phủ Việt Nam đã buộc phải gửi văn bản phản hồi vào ngày 10/5/2023.
Người Khmer Krom trong nước âm thầm đứng lên
Không chỉ đấu tranh ở hải ngoại, KKF cho biết người Khmer Krom ngay trong nước cũng đang dần ý thức được quyền của mình. Họ tự chép tay và lưu truyền các văn kiện về nhân quyền và quyền bản địa của LHQ, tổ chức các ngày lễ quốc tế để nêu lên tiếng nói của cộng đồng. Đặc biệt, nhiều người đã mặc áo in biểu tượng Khmer Krom nơi công cộng và treo cờ Khmer Krom trước nhà trong dịp Tết Khmer — một hành động mang tính biểu tượng mạnh mẽ giữa lòng Việt Nam.
Tuyên bố đanh thép: “Quyền tự quyết không ai có thể ban phát”
Ông Prak Sereyvuth nhấn mạnh trong tuyên bố: dù trải qua 164 năm đô hộ với đủ mọi hình thức đồng hóa và đàn áp, người Khmer Krom vẫn bảo tồn được ngôn ngữ, văn hóa, phong tục và Phật giáo Nguyên thủy của mình. Ông khẳng định: “Quyền tự quyết là quyền tự nhiên của mọi dân tộc bản địa — không phải đặc ân do chế độ thực dân ban cho. Quyền đó sẽ nằm trong tay chúng ta khi tất cả người Khmer Krom hiểu và thực thi đầy đủ quyền của mình với tư cách là dân tộc bản địa trên vùng đất Kampuchea Krom.”
Leave a Reply