Maureen Kamatu, 28 tuổi, mở quầy chuyển tiền di động tại thủ đô Lilongwe từ năm 2023. Tưởng đó là bước khởi đầu bình thường như bao người khác — nhưng không. Ngay từ những ngày đầu, cô phải đối mặt với những lời chế nhạo trắng trợn từ chính khách hàng và những người bán hàng xung quanh.
“Người đi đường thường nói những điều xúc phạm về tôi. Tôi nghe thấy những câu như:‘Cô ấy có nhìn rõ không? Có đếm được tiền không? Chắc gì cô ấy làm được việc này?’” — Maureen kể lại. Cô là người mắc bệnh bạch tạng, và ở Malawi, điều đó vẫn đang là một bản án xã hội thầm lặng.
Không chỉ bị tấn công — còn bị đẩy ra ngoài lề kinh tế
Trong nhiều năm qua, các nỗ lực bảo vệ người bạch tạng tại Malawi chủ yếu tập trung vào việc ngăn chặn những tộiác kinh hoàng: tấn công, giết hại, bắt cóc, thậm chí đào mộ lấy thi thể. Những vụ việc này vẫn tiếp diễn và chưa thể dừng lại. Nhưng an toàn thân thể thôi là chưa đủ.
Ngày 19/6/2026, chính phủ Malawi công bố Kế hoạch Hành động Quốc gia về Người Bạch Tạng giai đoạn 2026–2030 — một bước ngoặt quan trọng khi lần đầu tiên nhìn thẳng vào thực trạng bị gạt ra ngoài lề về kinh tế. Kế hoạch thừa nhận rằng nghèo đói vừa là nguyên nhân, vừa là hệ quả của nạn phân biệt đối xử.
Kế hoạch cũ: Bỏ sót quyền lao động
Kế hoạch hành động quốc gia trước đó (2018–2022) chủ yếu xoay qunh bảo vệ khỏi bạo lực, tư pháp, y tế và giáo dục — gần như hoàn toàn bỏ qua quyền việc làm và phân biệt đối xử kinh tế. Kết quả là hàng nghìn người bạch tạng vẫn tiếp tục bị từ chối tuyển dụng, bị loại khỏi các chương trình an sinh xã hội, không có vốn để tự kinh doanh.
Kế hoạch mới hứa hẹn điều gì?
Kế hoạch 2026–2030 đi xa hơn nhiều, với các cam kết cụ thể:
- Mở rộng đào tạo nghề, khởi nghiệp và kỹ năng số dành riêng cho người bạch tạng
- Cải thiện khả năng tiếp cận vốn vi mô
- Thúc đẩy cơ hội việc làm trong cả khu vực công và tư nhân
- Đảm bảo người bạch tạng — đặc biệt là phụ nữ và người cao tuổi — được đưa vào các chương trình an sinh xã hội
Kế hoạch này được xây dựng dựa trên tham vấn với các tổ chức của người bạch tạng, xã hội dân sự,Ủy ban Nhân quyền Malawi và tổ chức Human Rights Watch. Tổ chức HRW cùng Mạng lưới Bạch tạng Châu Phi trước đó đã công bố báo cáo chung ghi lại cách mà kỳ thị và phân biệt đối xử tước đoạt quyền có việc làm ổn định của người bạch tạng.
Lời hứa vẫn chưa đủ — thực thi mới là thách thức
Kế hoạch hành động quốc gia không tự mình chấm dứt được sự loại trừ. Kế hoạch trước đó đã cho thấy những cam kết tham vọng hoàn toàn có thể thất bại nếu thiếu ngân sách và cơ chế thực thi. Thành công của kế hoạch mới phụ thuộc vào ba yếu tố then chốt: cam kết chính trị bền vững, sự tham gia thực chất của chính người bạch tạng, và nguồn lực đầy đủ.
Nếu được triển khai đầy đủ và có kinh phí thỏa đáng, Malawi có thể trở thành hình mẫu cho cả khu vực — không chỉ bảo vệ người bạch tạng khỏi bạo lực, mà còn thực sự giải quyết những bất bình đẳng xã hội và kinh tế đang bóp nghẹt quyền con người của họ mỗi ngày.
Leave a Reply