Ngày 4/6/2023, tại chùa Samagghi Rangsi — còn gọi là chùa Campuchia Krom — ở quận Meanchey, thủ đô Phnom Penh, hơn 200 nhà sư và người dân Khmer Krom đã cùng nhau tổ chức lễ tưởng niệm tròn 74 năm ngày Pháp chuyển giao vùng đất Campuchia Krom cho Việt Nam kiểm soát (4/6/1949 – 4/6/2023). Đây không phải là lễ kỷ niệm thông thường — đây là ngày người Khmer Krom gọi là ngày đau.
Một quyết định lịch sử không hỏi ý kiến chủ nhân mảnh đất
Ông Sorn Yeung, Chủ tịch Ban tổ chức lễ tưởng niệm, lên tiếng khẳng định: Campuchia Krom — hay còn gọi là Cochinchine dưới thời Pháp thuộc — vốn là một phần lãnh thổ không thể tách rời của Vương quốc Khmer, thậm chí là nơi vị vua đầu tiên của người Khmer lên ngôi. Thế nhưng vào ngày 4/6/1949, chính quyền thực dân Pháp đã âm thầm cắt vùng đất này giao cho người Việt quản lý — mà không hề hỏi ý kiến người Khmer, những chủ nhân thực sự của mảnh đất đó. Ông Sorn Yeung nhấn mạnh: dù đã 74 năm trôi qua, người Khmer Krom chưa một ngày nào thừa nhận đây là lãnh thổ Việt Nam.
Thảm kịch bắt đầu từ năm 1975
Ông Kim Sisomna, điều phối viên Ban Thư ký Liên minh Khmer Campuchia Krom, cho biết: ngày 30/4/1975 — ngày Đảng Cộng sản Việt Nam hoàn toàn kiểm soát miền Nam — cũng chính là ngày mở ra một thảm kịch mới cho người Khmer Krom. Kể từ đó, tình trạng nhân quyền của cộng đồng Khmer bản địa tại vùng đất này liên tục bị xói mòn nghiêm trọng.
Ngay trong năm 1975, các nhà sư lãnh đạo Phật giáo Khmer Krom thuộc cả hai phái Theravada và Khemara Nikaya đều bị chính quyền cộng sản Việt Nam bắt giam và tra tấn. Sau đó, cả hai tông phái Phật giáo Khmer bị giải thể cưỡng bức, thay thế bằng Phật giáo Đại thừa do nhà nước kiểm soát. Trí thức và quan chức người Khmer từng phục vụ chế độ cũ đều bị bỏ tù.
Xóa sổ văn hóa, cấm dạy tiếng Khmer
Chưa dừng lại ở đó, chính quyền Việt Nam qua nhiều thời kỳ — từ Ngô Đình Diệm, Nguyễn Văn Thiệu cho đến Lê Duẩn, Nguyễn Văn Linh — đều liên tục thực hiện các chính sách cải cách ruộng đất nhắm vào người Khmer. Chữ viết, văn hóa, tôn giáo và quyền tự quyết của người Khmer Krom bị tước đoạt có hệ thống. Đặc biệt, người Khmer bị cấm học tiếng mẹ đẻ, cấm học lịch sử và địa lý Khmer. Các nhà sư bị lôi ra khỏi chùa, chùa chiền bị tịch thu gần như toàn bộ trên khắp các tỉnh.
Sự đàn áp này đã dẫn đến hàng loạt cuộc nổi dậy và phản kháng của người Khmer Krom, điển hình như: sự kiện khởi nghĩa ngày 30/6 tại huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long; sự kiện ngày 16/11/1976; chiến dịch KC50 chống lại chính sách diệt chủng văn hóa; và cuộc biểu tình ngày 8/2/2007 đòi quyền tổ chức lễ Kathina trọn một tháng theo truyền thống Phật giáo.
5 lý lẽ pháp lý khẳng định Campuchia Krom là đất Khmer
Ông Kim Sisomna cũng trình bày 5 luận điểm pháp lý quan trọng khẳng định chủ quyền của người Khmer trên vùng đất này:
- Điều 3, Luật số 49-733 ngày 4/6/1949 của Quốc hội Pháp quy định: nếu quy chế của Việt Nam thay đổi, quy chế lãnh thổ Cochinchine phải được xem xét lại.
- Nhà vua và người dân Khmer chưa bao giờ từ bỏ quyền của mình đối với Cochinchine, và đã liên tục phản đối việc chiếm đóng vùng đất này.
- Theo nguyên tắc của Liên Hợp Quốc, chủ quyền lãnh thổ không thể chuyển nhượng nếu người dân bản địa chưa từ bỏ quyền của mình một cách rõ ràng.
- Khi Pháp đến Cochinchine, ranh giới biên giới giữa Campuchia và Campuchia Krom chưa được phân định. Pháp đơn phương vẽ bản đồ mà không có sự đồng ý của Campuchia — vi phạm Điều 250 và 354 của luật quốc tế.
- Người Khmer Krom, thông qua Liên minh Khmer Campuchia Krom, vẫn đang tích cực vận động tại Liên Hợp Quốc, Liên minh Châu Âu, ASEAN và nhiều tổ chức quốc tế khác để đòi quyền tự quyết.
Gần 40 năm đấu tranh — và vẫn chưa dừng lại
Ông Tang Sarak, Chủ tịch Chi nhánh Liên minh Khmer Campuchia Krom tại Campuchia, cho biết người Khmer Krom đã phải chịu đựng áp bức qua ba giai đoạn lịch sử khác nhau, với mức độ đàn áp nặng nhẹ khác nhau nhưng bản chất không thay đổi. Chính điều đó thôi thúc họ thành lập các tổ chức đấu tranh — cả trong lẫn ngoài Campuchia — và cuối cùng hợp nhất thành Liên minh Khmer Campuchia Krom, hoạt động gần 40 năm qua và đã được công nhận tại nhiều diễn đàn quốc tế.
Lễ tưởng niệm hằng năm này, theo các đại biểu, không chỉ là để nhớ về quá khứ — mà còn là lời tuyên bố gửi đến thế giới: người Khmer mới là chủ nhân thực sự của Campuchia Krom, và họ sẽ không bao giờ quên điều đó.
Leave a Reply