Một bản kiến nghị chính thức gửi đến Cơ chế Chuyên gia về Quyền của Người Bản địa (EMRIP) thuộc Liên Hợp Quốc — đó là hành động mới nhất của Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom (KKF), với yêu cầu thẳng thắn: buộc Việt Nam phải lập cơ chế giám sát cấp quốc gia và khu vực để thực thi Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP) ngay trên vùng đất Kampuchea Krom.
Kiến nghị gửi LHQ trước phiên họp lịch sử tại Geneva
Bản báo cáo kiến nghị được ký ngày 16/3/2023, gửi đến Liên Hợp Quốc trước thềm Phiên họp lần thứ 16 của EMRIP diễn ra từ ngày 17 đến 21/7/2023 tại Geneva, Thụy Sĩ. Đây không phải lần đầu tiên KKF xuất hiện tại diễn đàn này — trong nhiều năm qua, phái đoàn của Liên đoàn đã liên tục cử đại diện tham dự các phiên họp EMRIP, theo dõi sát sao và lên tiếng mỗi khi đại diện Việt Nam phải trả lời chất vấn từ các chuyên gia quốc tế.
Người Khmer Krom: Bị phân biệt, cướp đất, xóa bỏ văn hóa
Trong báo cáo, KKF nêu rõ thực trạng đau lòng mà cộng đồng Khmer Krom — được công nhận là người bản địa theo UNDRIP — đang phải chịu đựng hằng ngày trên chính mảnh đất tổ tiên của họ:
- Phân biệt đối xử có hệ thống trong đời sống xã hội
- Cưỡng đoạt đất đai không bồi thường thỏa đáng
- Đồng hóa văn hóa, xóa mờ bản sắc Khmer bản địa
KKF nhấn mạnh: việc thiết lập cơ chế giám sát độc lập là điều sống còn để bảo vệ quyền của những người Khmer Krom vốn đang “không có tiếng nói” trong hệ thống chính trị hiện tại.
1.254 năm trước người Việt mới đến — bằng chứng lịch sử không thể chối cãi
Liên đoàn KKF đưa ra một lập luận lịch sử đanh thép: căn cứ theo năm xây dựng chùa Sambo Rongsay tại huyện Kampong Spean, tỉnh Prey Veng — được xây dựng từ năm 373 Công nguyên — và năm người Việt bắt đầu di cư xuống vùng Kampuchea Krom là năm 1623, có thể tính được rằng: người Khmer Krom đã định cư tại đây sớm hơn người Việt tới 1.254 năm. Theo định nghĩa của Liên Hợp Quốc, “người bản địa” chính là tộc người cư trú đầu tiên trên một vùng lãnh thổ — và người Khmer Krom hoàn toàn đáp ứng tiêu chí này.
Mặc áo in bản đồ cũng bị triệu tập thẩm vấn
Điều khiến dư luận quốc tế không khỏi kinh ngạc là những gì đang xảy ra ngay trong thực tế: gần đây, nhiều người Khmer Krom tổ chức kỷ niệm các ngày quốc tế như Ngày Nhân quyền Quốc tế 10/12, Ngày Quyền Người Bản địa 13/9, hay Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 — và chỉ đơn giản là mặc áo phông in hình bản đồ và cờ Kampuchea Krom — cũng đủ để bị chính quyền triệu tập thẩm vấn liên tục.
EMRIP — “Tòa án lương tâm” của thế giới về quyền bản địa
EMRIP là cơ quan gồm 7 chuyên gia độc lập do Hội đồng Nhân quyền LHQ bổ nhiệm, được chọn lọc dựa trên năng lực và kinh nghiệm thực tiễn về quyền người bản địa. Mỗi năm, cơ quan này tổ chức một phiên họp kéo dài 5 ngày, quy tụ đại diện chính phủ các nước, tổ chức người bản địa, xã hội dân sự, tổ chức liên chính phủ và giới học thuật — để trực tiếp chất vấn các chính phủ về việc thực thi quyền người bản địa. Điều 4 của UNDRIP khẳng định rõ: “Người bản địa có quyền tự trị hoặc tự quản trong các vấn đề nội bộ và địa phương của mình.” — một quyền mà KKF cho rằng người Khmer Krom vẫn đang bị tước đoạt.
Leave a Reply