Ngày 11/9/2022, tại trụ sở Hiệp hội Khmer Kampuchea-Krom vì Nhân quyền và Phát triển, tọa lạc trong khu dân cư Prey Nokor, phường Kouk Khleang, quận Sen Sok, thủ đô Phnom Penh — gần 50 lãnh đạo, cán bộ đại diện các tổ chức Khmer Krom, người dân Khmer Krom và các nhà sư đã tề tựu để kỷ niệm tròn 15 năm ngày Liên Hợp Quốc thông qua Tuyên ngôn về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP).
Lễ kỷ niệm không chỉ là nghi lễ — đó là tiếng kêu cứu
Buổi lễ được tổ chức trước ngày kỷ niệm chính thức 13/9 nhằm mục đích kép: vừa chào mừng sự kiện quốc tế quan trọng, vừa soi rọi thực trạng đau lòng về việc chính quyền Việt Nam — một quốc gia đã bỏ phiếu ủng hộ UNDRIP năm 2007 — đang thực thi (hay nói đúng hơn là phớt lờ) các cam kết nhân quyền quốc tế của mình đối với cộng đồng Khmer Krom trên vùng đất Nam Bộ.
Chùa chưa xây xong đã bị đập, trẻ em bị đe dọa đuổi học
Ông Thach Chanda, Chủ tịch Hội đồng Thanh niên Khmer Krom, trình bày hàng loạt vi phạm nhân quyền nhức nhối. Đáng chú ý nhất là vụ việc tại làng Kanreng, xã Kompong, huyện Prasat Thmei, tỉnh Long Hồ: một ngôi trường thiền (sala chatan) đang xây dựng gần hoàn thiện thì bị chính quyền địa phương ra lệnh tháo dỡ, đồng thời đe dọa bắt giam chủ đất và đại diện cộng đồng đứng ra xây dựng.
Chưa dừng lại ở đó, theo ông Thach Chanda, chính quyền Việt Nam còn ra lệnh cấm tất cả các cửa hàng vật liệu xây dựng trong khu vực bán hàng cho Phật tử và nhà sư Khmer Krom phục vụ công trình này — nếu vi phạm sẽ bị phạt. Tàn nhẫn hơn, các em học sinh là con em trong làng bị đe dọa: nếu cha mẹ tiếp tục ủng hộ việc xây chùa, các em sẽ bị cấm đến trường.
Hàng trăm hecta đất bị cướp, nông dân Khmer Krom lĩnh án tù
Về quyền kinh tế và sở hữu tài sản, ông Thach Chanda dẫn chứng vụ tranh chấp đất đai tại tỉnh Trà Vinh, nơi chính quyền địa phương bị tố cáo cưỡng chiếm hàng trăm hecta đất của người Khmer Krom. Ba nông dân Khmer Krom đã bị bắt và tuyên phạt từ 9 tháng đến 2 năm tù với tội danh “dùng bạo lực chống lại lực lượng chức năng và chống người thi hành công vụ” — một tội danh mà nhiều người cho là được dùng để bịt miệng những người dám đứng lên đòi đất.
UNDRIP là gì và tại sao Việt Nam không thể phủi tay?
Tiến sĩ Sơn Chumchoeun, Tổng Thư ký Hiệp hội Khmer Kampuchea-Krom vì Nhân quyền và Phát triển, đã có bài thuyết trình dài hơn một tiếng đồng hồ phân tích chuyên sâu về UNDRIP. Ông khẳng định: UNDRIP được thông qua vào ngày 13/9/2007 với 144 quốc gia bỏ phiếu thuận, chỉ 4 phiếu chống (Úc, Canada, New Zealand, Mỹ — nhưng sau đó cả 4 nước này đều đổi lập trường sang ủng hộ) và 11 nước vắng mặt.
Tuy UNDRIP không có tính ràng buộc pháp lý bắt buộc, nhưng Tiến sĩ Chumchoeun nhấn mạnh: Việt Nam đã ký kết và phê chuẩn nhiều công ước quốc tế về nhân quyền, bao gồm Công ước Quốc tế về Quyền Dân sự và Chính trị. Điều này có nghĩa là Hà Nội không thể đứng ngoài trách nhiệm đảm bảo cho người Khmer Krom các quyền cơ bản như: quyền tự do tôn giáo, quyền sử dụng tiếng mẹ đẻ, quyền giáo dục, quyền sở hữu đất đai, quyền tham gia chính trị và quyền tự quyết.
Tiếng nói từ Phnom Penh gửi đến thế giới
Buổi lễ kết thúc bằng bức ảnh lưu niệm tập thể, nhưng thông điệp thì còn vang xa hơn nhiều. Cộng đồng Khmer Krom tại Campuchia khẳng định sẽ tiếp tục đấu tranh bằng con đường pháp lý và quốc tế, đồng thời kêu gọi cộng đồng thế giới gây áp lực buộc Việt Nam thực thi đúng các cam kết nhân quyền mà chính Hà Nội đã ký tên.
Leave a Reply