Ngày 9/9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chính thức nhận Giải thưởng Hòa bình Quốc tế Lev N. Tolstoy tại Điện Kremlin, Nga — một sự kiện được truyền thông nhà nước Việt Nam ca ngợi là “sự ghi nhận quốc tế dành cho đường lối đối ngoại của Việt Nam”. Nhưng nếu nhìn kỹ hơn, câu chuyện đằng sau chiếc cúp này phức tạp hơn rất nhiều so với những gì đang được rêu rao.
Chiếc cúp长 (dài) chưa đầy 3 năm tuổi — được gọi là “quốc tế”?
Đây mới là lần thứ ba giải Tolstoy được trao ra mắt thế giới. Hội đồng giải thưởng bao gồm các nhân vật chính trị, xã hội và văn hóa đến từ Argentina, Belarus, Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Nhật Bản, Nga và Nam Phi. Tuy nhiên, tuổi đời quá ngắn ngủi của giải thưởng này đặt ra một câu hỏi lớn: Liệu một giải thưởng chỉ mới trao ba lần có thể tự xưng là “quốc tế” với đầy đủ uy tín？So với Giải Nobel Hòa bình — vốn đã tồn tại hơn một thế kỷ và có quy trình xét chọn khắt khe, minh bạch — thì giải Tolstoy vẫn chỉ là một “đứa trẻ sơ sinh” trên bản đồ giải thưởng quốc tế.
Valery Gergiev trao giải — Nga trao cho Việt Nam, ai được lợi？
Điều khiến giới phân tích chú ý nhất chính là nhân vật trao giải: Valery Gergiev — nhạc trưởng lừng danh người Nga, người từng bị phương Tây trừng phạt vì công khai ủng hộ cuộc chiến tại Ukraine. Gergiev hiện giữ vai trò lãnh đạo trong các thiết chế nghệ thuật lớn nhất của nước Nga. Việc một nhân vật Nga, trong khuôn khổ ngoại giao Nga–Việt, đứng trao giải hòa bình mang tên Tolstoy cho lãnh đạo Việt Nam — liệu đây có đơn thuần là một cử chỉ văn hóa, hay là nước cờ ngoại giao tinh vi？
Hòa bình hay hợp đồng khí đốt？Điều gì đứng sau chiếc cúp？
Ban tổ chức giải tuyên bố giải nhằm ghi nhận “đóng góp cho hòa bình, hợp tác quốc tế, công lý và tôn trọng luật pháp quốc tế”. Nhưng nhiều nhà quan sát tự hỏi: Hợp tác quốc tế ở đây cụ thể là gì？Phải chăng đây là sự ghi nhận cho các hợp đồng năng lượng, thương mại vũ khí, hay các thỏa thuận chiến lược mà Việt Nam và Nga đang gấp rút đẩy mạnh？ Chiếc cúp mang tên đại văn hào Tolstoy — người viết về chiến tranh và hòa bình — nhưng đằng sau nó là lợi ích địa chính trị rõ ràng.
“Uy tín quốc tế không tự động tăng chỉ vì ánh đèn Điện Kremlin sáng hơn”
Có một chi tiết đáng suy ngẫm mà chính bài báo gốc cũng phải thừa nhận: “Khen thưởng là quyền của hội đồng; đánh giá vị thế của giải lại là chuyện khác. Một cái tên gắn với Tolstoy có thể khiến sân khấu thêm trang trọng, nhưng uy tín quốc tế không tự động tăng chỉ vì ánh đèn Điện Kremlin sáng hơn.” Đây là lời nhắc nhở rằng việc được một giải thưởng trao trong Điện Kremlin không đồng nghĩa với việc được cộng đồng quốc tế thực sự công nhận.
Tranh cãi bùng nổ: Phản ứng trái chiều từ dư luận
Sự kiện này ngay lập tức chia rẽ dư luận. Một phía ca ngợi đây là “vinh quang cho đất nước” và “bước tiến ngoại giao lịch sử”. Phía còn lại đặt câu hỏi gay gắt: Trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với nhiều vấn đề nhân quyền nghiêm trọng — từ tự do báo chí, quyền tự do tôn giáo, đến quyền đất đai của người dân — liệu một giải hòa bình có ý nghĩa gì thực chất？Dư luận quốc tế sẽ đánh giá thế nào khi Việt Nam nhận giải hòa bình từ một quốc gia đang bị cáo buộc gây chiến tranh tại Ukraine？
Rõ ràng, câu chuyện không chỉ dừng lại ở một buổi lễ trao giải long trọng. Nó phản ánh chiến lược ngoại giao ngày càng khéo léo của Hà Nội — balancing giữa Nga và phương Tây — nhưng đồng thời cũng đặt ra câu hỏi lớn về tính chính danh và giá trị thực của giải thưởng này. Chiếc cúp có thể nặng, nhưng “uy tín quốc tế” thì không thể đo bằng kilograms.
Bình luận