Trong những ngôi chùa nhỏ nằm rải rác khắp vùng đất Khmer Krom — tên gọi của cộng đồng người Khmer đang sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam — các nhà sư và người dân đang lặng lẽ làm một việc tưởng như bình thường: dạy con trẻ học chữ của tổ tiên. Nhưng đây không phải chuyện bình thường. Đây là cuộc chiến bảo tồn bản sắc dân tộc đang diễn ra từng ngày, từng giờ.
Chùa chiền là “lớp học” duy nhất còn sót lại
Tại Khmer Krom, chữ Khmer hầu như chỉ được dạy trong khuôn viên chùa. Trường công lập do chính quyền Việt Nam quản lý không có chương trình giảng dạy tiếng Khmer một cách rộng rãi. Những gia đình sống xa chùa thì tự dạy con tại nhà. Đó là thực tế khắc nghiệt mà hàng triệu người Khmer Krom đang đối mặt mỗi ngày.
Nhà sư Chau Nhean, người trực tiếp dạy chữ Khmer cho trẻ em tại chùa Rum Duol Tuol Sophi, chia sẻ với Đài Á Châu Tự Do (RFA) vào ngày 28/11 rằng: “Nếu không có chùa, không có chữ Khmer, không có tiếng Khmer — thì không nói được, không viết được. Chùa đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc giáo dục đạo đức và phát triển ngôn ngữ, chữ viết.” Vị sư nhấn mạnh: khi chữ viết mất đi, dân tộc sẽ tan biến.
Nhà sư bỏ tiền túi đi học đại học để… về dạy lại cho trẻ em nghèo
Nhà sư Chau Doran, đang theo học chuyên ngành Văn học và Văn hóa Khmer tại một trường đại học ở TP.HCM (Sài Gòn), cho biết ông chọn ngành này vì tình yêu với “linh hồn dân tộc”. Sau khi tốt nghiệp, ông dự định mang toàn bộ kiến thức trở về truyền dạy cho trẻ em Khmer Krom, khơi dậy tình yêu với chữ Khmer trong thế hệ trẻ.
Ông Lim Hoang Yang, hướng dẫn viên du lịch quê tỉnh Trà Vinh và từng là giáo viên dạy tiếng Khmer cho các nhà sư và thanh niên, bày tỏ niềm vui khi thấy học sinh chăm chỉ học chữ. Ông kêu gọi: trẻ em Khmer phải học thật giỏi chữ Khmer trước, rồi mới học thêm ngoại ngữ để làm phương tiện giao tiếp với thế giới — chứ không thể bỏ gốc chạy theo ngọn.
Người dạy chữ Khmer bị bắt bỏ tù — sự thật gây chấn động
Câu chuyện không chỉ dừng lại ở những lớp học ấm áp trong chùa. Ông Tăng Sara, Chủ tịch Liên đoàn Khmer Krom tại Campuchia kiêm tác giả tiểu thuyết “Số phận hoa Khmer Krom”, lên tiếng tố cáo: chính quyền Việt Nam chưa cho phép giảng dạy tiếng Khmer rộng rãi trong trường công. Thậm chí, một số người dạy chữ Khmer còn bị quy chụp là “có tư tưởng ly khai” — và bị bắt.
Điển hình là trường hợp ông Ly Chinda, người mở lớp dạy chữ Khmer tại một ngôi chùa ở huyện Prey Chap, tỉnh Sóc Trăng (Khleang), Khmer Krom. Ông đã bị chính quyền Việt Nam bắt giam chỉ vì hành động dạy chữ cho trẻ em. Ông Tăng Sara kêu gọi Hà Nội chấm dứt áp lực lên người Khmer Krom khi họ truyền dạy ngôn ngữ cho con cháu, đồng thời yêu cầu lựa chọn những nhà sư am tường chính tả và ngôn ngữ Khmer để đứng lớp.
10 triệu người Khmer Krom và lịch sử đau thương từ năm 1949
Ngày 4/6/1949, thực dân Pháp đã trao toàn bộ 21 tỉnh và 2 hòn đảo của vùng đất Khmer Krom cho Việt Nam quản lý — một hành động mà người Khmer Krom cho là trái phép và bất công. Hiện nay, khoảng 10 triệu người Khmer Krom đang sinh sống dưới sự quản lý của chính quyền Việt Nam. Họ vẫn ngày ngày bám víu vào từng nét chữ, từng câu kinh, từng lễ hội truyền thống — từ lễ xuất gia, lễ cưới, Tết Chol Chnam Thmey, lễ Pchum Ben đến lễ Kathina — như cách duy nhất để khẳng định: chúng tôi vẫn còn đây.
Leave a Reply