Ngày 13/9/2022, lần đầu tiên trong lịch sử, người Khmer Krom từ nhiều tỉnh thành trên vùng đất Campuchia Krom (Nam Bộ Việt Nam) đã tề tựu về tỉnh Trà Vinh để cùng nhau tổ chức lễ kỷ niệm 15 năm Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP) — văn kiện quốc tế được LHQ thông qua ngày 13/9/2007. Sự kiện thu hút đông đảo người tham dự, gồm cả tăng ni Phật giáo lẫn người dân thường, trong không khí vừa trang nghiêm vừa đầy phấn khích.
Lễ kỷ niệm lịch sử: Cờ Khmer Krom tung bay, áo thun in khẩu hiệu đòi quyền bản địa
Buổi lễ được tổ chức tại nhà riêng ở huyện Cầu Kè, tỉnh Trà Vinh, với nhiều nghi thức đặc sắc: thỉnh chư tăng cầu siêu tưởng nhớ các anh hùng dân tộc đã khuất, phát quà cho người dân địa phương, và đọc diễn văn tôn vinh ý nghĩa của UNDRIP. Người tổ chức trưng bày ảnh thờ Oknha Seng Kuy cùng nhiều loại cờ: cờ Khmer Krom, cờ Phật giáo, cờ LHQ và cờ tổ chức UNPO. Mỗi người tham dự đều mặc áo thun in dòng chữ song ngữ Khmer – Anh: “Khmer Krom mừng Tuyên ngôn LHQ về Quyền Bản địa – Chúng tôi là Người Bản địa”.
Anh Dương Khải, một thanh niên Khmer Krom, chia sẻ với đài Á Châu Tự Do (RFA) rằng: “Lễ kỷ niệm này là vì lợi ích của người Khmer Krom với tư cách là người bản địa.” Các bạn trẻ còn tổ chức phát quà cho người cao tuổi và đọc to nội dung Tuyên ngôn UNDRIP cho mọi người cùng nghe.
Công an ập đến ngăn cản — nhưng người dân vẫn không giải tán
Thế nhưng, không khí lễ kỷ niệm nhanh chóng bị phủ bóng khi hàng chục cảnh sát Việt Nam xuất hiện tại hiện trường, ra lệnh giải tán và ngăn không cho người Khmer Krom tiếp tục tụ họp. Chính quyền địa phương viện lý do “bảo vệ an ninh trật tự công cộng”. Tuy nhiên, bất chấp áp lực, những người tham dự vẫn kiên quyết ở lại và tiếp tục buổi lễ cho đến khi kết thúc.
Người Khmer Krom tham dự coi hành động của nhà chức trách là vi phạm nghiêm trọng quyền công dân, đồng thời là chiến thuật đe dọa nhằm dập tắt mọi hoạt động kỷ niệm quyền bản địa trên chính mảnh đất quê hương của họ. Họ kêu gọi các cấp chính quyền Việt Nam tôn trọng quyền bản địa đã được pháp luật quốc gia và quốc tế công nhận.
Hậu quả: Nhiều người bị triệu tập “làm việc” với công an
Chỉ một ngày sau lễ kỷ niệm, vào chiều 14/9/2022, Công an huyện Mỹ Xuyên, tỉnh Sóc Trăng đã gửi giấy triệu tập đến thanh niên Khmer Krom Danh Minh Quang — người thường xuyên tham gia các hoạt động xã hội và bảo vệ quyền bản địa — yêu cầu có mặt vào 8 giờ 30 sáng ngày 15/9 để “làm rõ một số vấn đề”. Đây không phải lần đầu anh Danh Minh Quang bị nhắm đến: từ tháng 7/2020, anh đã nhiều lần bị đe dọa bắt giữ, bị gán nhãn “phản quốc” và bị ép ký biên bản cam kết ngừng đăng video lên mạng xã hội phê bình chính quyền về phân biệt đối xử trong phân phối hỗ trợ COVID-19.
Đến ngày 22/9/2022, Công an huyện Phong Điền, tỉnh Trà Vinh tiếp tục ra giấy triệu tập đối với ông Thạch Phen — một nhà hoạt động Khmer Krom khác — để trình diện trước Trưởng Công an huyện Phong Điền. Lý do: ông Thạch Phen đã tham dự lễ kỷ niệm 15 năm UNDRIP ngày 13/9 và mặc chiếc áo thun in khẩu hiệu đòi quyền bản địa tại sự kiện đó.
Lãnh đạo Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom lên tiếng
Ông Prak Seryvuth, Chủ tịch điều hành Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom, từng khẳng định với RFA rằng hàng triệu người Khmer Krom trên vùng đất Campuchia Krom hoàn toàn xứng đáng được hưởng đầy đủ quyền bản địa theo luật quốc tế. Thế nhưng trên thực tế, họ vẫn đang đối mặt với nạn phân biệt chủng tộc, vi phạm nhân quyền, đàn áp và can thiệp vào nội bộ Phật giáo. Ông cam kết Liên đoàn sẽ tiếp tục phổ biến kiến thức về quyền cơ bản cho toàn thể người Khmer Krom, để họ có đủ dũng khí thực thi các quyền đó và tự quyết định vận mệnh của dân tộc mình ngay trên mảnh đất Campuchia Krom — không sợ hãi, không khuất phục.
Leave a Reply