Chỉ vài tháng sau khi lên nắm quyền với lời hứa “sửa chữa 16 năm tàn phá của Fidesz”, chính phủ mới của Thủ tướng Hungary Péter Magyar đang bị chính các tổ chức nhân quyền quốc tế lên tiếng cảnh báo vì cách hành xử quá vội vàng và thiếu kiểm soát.
Chỉ một đêm — Tổng thống mất chức
Theo đề xuất Tu chính án Hiến pháp lần thứ 17 được công bố ngày 22/6/2026, nếu được thông qua, nhiệm kỳ của Tổng thống đương nhiệm Tamás Sulyok sẽ chấm dứt ngay vào ngày hôm sau. Quốc hội sẽ bầu ra một tổng thống mới với nhiệm kỳ tối đa 5 năm — hoặc cho đến khi hiến pháp hoàn toàn mới có hiệu lực. Ông Sulyok, người được bầu bởi quốc hội có đa số Fidesz vào năm 2024, đã thẳng thừng từ chối từ chức.
Điều đáng chú ý: hiến pháp hiện hành đã có quy trình luận tội dành cho tổng thống. Thế nhưng chính phủ của ông Magyar chủ động bỏ qua con đường đó, thay vào đó chọn cách sửa thẳng hiến pháp để “xóa” luôn chiếc ghế — một động thái mà tổ chức Human Rights Watch (HRW) gọi là thiếu các biện pháp bảo vệ trình tự pháp lý cần thiết.
“Hạ tuổi hưu” để loại Chánh án — Chiêu cũ tái hiện?
Tu chính án này còn quy định độ tuổi nghỉ hưu bắt buộc là 70 đối với các thẩm phán Tòa án Hiến pháp, đồng thời chấm dứt ngay nhiệm kỳ của bất kỳ thẩm phán nào đã vượt qua ngưỡng tuổi đó trong vòng một tháng sau khi tu chính án có hiệu lực. Chánh án đương nhiệm Péter Polt — người mà ông Magyar đã nhiều lần kêu gọi từ chức — vừa tròn 70 tuổi, nghĩa là ông sẽ bị buộc rời ghế.
HRW nhận định đây là màn “tái hiện đáng lo ngại” của chính sách Fidesz năm 2011, khi đảng này hạ tuổi nghỉ hưu bắt buộc của toàn bộ thẩm phán xuống còn 62 nhằm đẩy các thẩm phán kỳ cựu ra ngoài. Thủ đoạn đó đã bị Tòa án Công lý Liên minh châu Âu tuyên bố là bất hợp pháp vào năm 2012. Đến năm 2013, chính Fidesz lại nâng tuổi nghỉ hưu trở lại để giữ 5 thẩm phán “phe mình” tiếp tục tại vị.
Chỉ 5 ngày để toàn xã hội “góp ý” — Rồi bỏ phiếu
Điều khiến giới quan sát quốc tế sửng sốt không kém là thời gian lấy ý kiến công chúng: chính phủ chỉ dành đúng 5 ngày — từ khi công bố đến ngày 27/6/2026 — để người dân và xã hội dân sự phản hồi về những thay đổi hiến pháp có tầm ảnh hưởng cực kỳ lớn này. Sau đó, dự thảo sẽ được đưa ra bỏ phiếu tại quốc hội, nơi đảng cầm quyền của ông Magyar đang nắm siêu đa số hai phần ba — đủ để thông qua bất kỳ thay đổi hiến pháp nào mà không cần một phiếu nào từ phe đối lập.
HRW: “Mục đích tốt không thể biện minh cho phương tiện sai trái”
Benjamin Ward, Phó Giám đốc phụ trách châu Âu và Trung Á của HRW, thừa nhận chính phủ mới có lý do chính đáng để cải tổ thể chế sau nhiều năm Fidesz “nhồi nhét” người thân tín vào các cơ quan nhà nước chủ chốt. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh:
“Khôi phục pháp quyền đòi hỏi phải tôn trọng trình tự pháp lý và dành thời gian để tham vấn thực chất trước khi ban hành các thay đổi hiến pháp mang tính toàn diện. Tiến bộ mà chính phủ đạt được sau nhiều năm tàn phá là vô cùng quý giá và mong manh — có thể bị xóa bỏ ngay lập tức bởi những đạo luật vội vàng, coi thường trình tự pháp lý và sự công bằng.”
Không phải tất cả đều tệ — Nhưng chưa đủ
HRW cũng ghi nhận một số bước đi tích cực ban đầu của chính phủ Magyar, bao gồm:
- Để tình trạng khẩn cấp kéo dài nhiều năm của Hungary tự hết hiệu lực
- Khôi phục tư cách thành viên của Hungary tại Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC)
- Hủy bỏ cáo buộc nhắm vào các nhà tổ chức cuộc diễu hành Pride
- Chấm dứt cuộc điều tra gián điệp mang động cơ chính trị nhắm vào một nhà báo độc lập hàng đầu
- Thông qua cải cách truyền thông quan trọng và đề xuất giải thể Văn phòng Bảo vệ Chủ quyền — cơ quan từng bị coi là công cụ đàn áp dưới thời Fidesz
Dù vậy, HRW khẳng định: những bước đi đúng đắn đó sẽ không thể bù đắp cho nguy cơ mà một tu chính án hiến pháp vội vàng, thiếu minh bạch đang đặt ra cho nền pháp quyền non trẻ của Hungary.
Leave a Reply