Vào những ngày cuối năm 2022và đầu năm 2023, một đoàn gồm các sư sãi và thanh niên Campuchia đã vượt qua ranh giới địa lý để đến thăm vùng đất Khmer Krom — tức miền Nam Việt Nam ngày nay — trong chuyến đi mà họ gọi là hành trình “tìm lại máu thịt cùng dòng.”
Cuộc hội ng đẫm nước mắt
Thượng tọa San Mengli, trưởng đoàn,chia sẻ với VOD Khmer rằng chuyến đi là lời khẳng định rõ ràng nhất: người Campuchia không bao giờ bỏ rơi đồng bào Khmer Krom. “Campuchia trên, Campuchia giữa, Campuchia dưới — chúng ta cùng một dòng máu Khmer, dù trong hoàn cảnh nào cũng luôn gắn bó với nhau,” ông nói. Vị sư 24 tuổi đến từỉnh Kampong Cham cho biết ông không giấu được nỗi xót xa khi chứng kiến đồng bào Khmer Krom vẫn đang cố gìn giữ bản sắc dân tộc dù chịu nhiều áp lực từ phía chính quyền Việt Nam.
Thanh niên bật khóc vì “đất đã mất, người vẫn còn đó”
Cô Nou Soutang, 24 tuổi, thú nhận đây là lần đầu tiên cô tiếp xúc trực tiếp với người Khmer Krom, và cảm xúc ập đến không thể kìm nén: “Vui khi gặp họ, nhưng chỉ cần nghĩ lại là đau — chúng ta đã mất đất, mất đi những người Khmer tốt bụng, giàu lòng yêu nước.” Cô nói thêm rằng nhiều người Campuchia đang sốngở “giữa” dường như đã quên mất sự tồn tại của những đồng bào phía nam.
Thanh niên Chean Phuon, 30 tuổi, đến từ tỉnh Prey Veng, kể lại rằng ngay khi gặp người Khmer Krom, ông cảm thấy như gặp lại anh em ruột thịt bị thất lạc từ lâu. “Chưa quen biết bao giờ mà vừa gặp đã thân ngay — hỏi thăm nhau như anh em một nhà,” ông nói, đồng thời kêu gọi người Campuchia nên thường xuyên qua thăm đồng bào để thể hiện tinh thần đoàn kết.
Hơn 8 triệu người Khmer Krom và bài toán nhân quyền
Ông Sorn Chumchuon, Tổng thưký Hiệp hội Khmer Krom vì Nhân quyền và Phát triển, đánh giá cao chuyến thăm nhưng không ngần ngại chỉ thẳng thực trạng: người Khmer Krom đang sống thiếu các quyền tự do cơ bản so với người Việt Nam. Theo ông, họ đangối mặt với việc bị hạn chế tự do ngôn luận, bị cấm học lịch sử Khmer và bị chặn tiếp cận thông tin trung thực. Ông cũng chỉ ra sự bất bình đẳng rõ rệt: người Việt sống ở Campuchia được đối xử tốt hơn so với người Khmer Krom sống trên đất Việt Nam. Theo số liệu năm 1999, có khoảng 8 triệu người Khmer Krom đang sinh sống tại vùng đất này.
Ông kêu gọi chính phủ Campuchia làm việc trực tiếp với Hà Nội để cải thiện quyền lợi choộng đồng Khmer Krom, đưa họ trở thành công dân đầy đủ quyền như người Việt Nam.
Phnom Penh: “Không thể can thiệp vào việc nội bộ của nước khác”
Người phát ngôn chính phủ Campuchia,ông Phay Siphan, từ chối bình luận về chuyến thăm với lý do đây là hoạt động cá nhân. Về vấn đề nhân quyền của người Khmer Krom, ông khẳng định Campuchia không thể “nhúng tay” vào công việc nội bộ của Việt Nam, và nhấn mạnh rằng người Khmer Krom về mặt pháp lý là công dân Việt Nam. “Chúng tôi tn trọng chủ quyền lẫn nhau trongư cách láng giềng tốt — đó là nguyên tắc không thể vượt qua,” ông nói.
Vùng đất 67.700 km² và trang sử chưa khép
Vùng đất Khmer Krom mà người Pháp gọi là Cochinchine, rộng 67.700 km², gồm 21 tỉnh thành, đã được Pháp ký trao cho Việt Nam quản lý vào ngày 4 tháng 6 năm 1949 trong thời kỳ thuộc địa Đông Dương. Theo báo cáo của Liên đoàn Khmer Krom có trụ sở tại Mỹ, tính đến năm 2014, riêng tỉnh Trà Vinh (Prey Trapeang) đã có3.616 nhà sư và 143 ngôi chùa Phật giáo Theravada của người Khmer — bằng chứng sống động cho sức sống văn hóa của cộng đồng này dù đã hơn 70 năm tách xa cố quốc.
Leave a Reply