Vào lúc 10 giờ đêm ngày 27 tháng 3 năm 2023, một tin dữ lan ra khiến cộng đồng Khmer Krom bàng hoàng: Kiang Phumin, nhà hoạt động nhân quyền nổi bật nhất của người Khmer Krom tại vùng đất Campuchia Krom (Nam Bộ Việt Nam), đã vĩnh viễn ra đi — chỉ vì một tai nạn xe máy trên đường về sau khi đi chụp ảnh và quay phim cho một buổi lễ tại tỉnh Trà Vinh. Anh mới 36 tuổi.
Từ cậu bé làng Svay Siem đến ngọn cờ đấu tranh
Kiang Phumin sinh ngày 8 tháng 6 năm 1986 tại ấp Svay Siem Thmey, xã Svay Siem, huyện Thkouv, tỉnh Trà Vinh — con út trong gia đình có 5 anh chị em của ông Kiang Uk và bà Thach Thi Sem. Tuổi thơ của anh gắn liền với mái chùa và tiếng kinh Pali, khi anh xuất gia tu học, nghiên cứu văn học Khmer và ngôn ngữ Pali cho đến bậc Phật học Trung cấp năm 3 (tương đương Sư phạm 3). Đến năm 2011, anh hoàn tục và bắt đầu cuộc sống mới — nhưng không hề rời xa ngôi chùa.
Sau khi hoàn tục, Kiang Phumin tiếp tục đứng lớp dạy chữ cho các tăng sinh tại chùa Svay Siem Thmey, song song với công việc chụp ảnh và quay phim các lễ hội, đám tiệc trong phum sóc. Một con người bình dị, gắn bó với cộng đồng — nhưng ẩn chứa bên trong là ngọn lửa đấu tranh không bao giờ tắt.
Người mặc áo có bản đồ Khmer Krom giữa thanh thiên bạch nhật
Những năm gần đây, Kiang Phumin nổi lên như một trong những khuôn mặt tiêu biểu nhất của phong trào vận động quyền người Khmer Krom ngay tại vùng đất Nam Bộ. Anh tham gia tích cực vào hàng loạt sự kiện mang tính biểu tượng cao:
- Lễ kỷ niệm Ngày Nhân quyền Quốc tế 10/12
- Ngày Quyền của Người Bản địa 13/9
- Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3
- Lễ rước tượng của Oknha Sorn Kuy — biểu tượng lịch sử của người Khmer Krom
- Lễ kỷ niệm 15 năm Liên Hợp Quốc thông qua Tuyên ngôn về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP) vào ngày 13/9/2022 tại Trà Vinh, nơi anh đọc diễn văn đại diện cho cộng đồng Khmer Krom
Điểm đặc biệt khiến anh nổi bật giữa đám đông: anh luôn mặc áo thun in hình bản đồ và cờ Khmer Krom — một hành động công khai khẳng định bản sắc dân tộc giữa bối cảnh nhạy cảm. Anh cũng tích cực phát tán các tài liệu của Liên Hợp Quốc về Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế và Tuyên ngôn về Quyền Người Bản địa đến tận tay bà con Khmer Krom, để họ hiểu và tự mình thực thi quyền lợi của mình.
Cái chết ập đến trong một đêm bình thường
Đêm 27/3/2023, Kiang Phumin đang trên đường về nhà sau khi hoàn thành công việc chụp ảnh, quay phim cho một buổi lễ — đúng như bao lần anh vẫn làm để mưu sinh. Nhưng lần này, anh không về đến nhà. Tai nạn giao thông ập đến bất ngờ, cướp đi sinh mạng của người đàn ông 36 tuổi ngay trong đêm, để lại gia đình, bạn bè và cả một cộng đồng chìm trong đau thương.
Ngọn lửa chưa tắt
Sự ra đi của Kiang Phumin là mất mát không thể bù đắp cho phong trào đấu tranh vì quyền của người Khmer Krom — một mầm non tư tưởng về “quyền tự quyết dân tộc” vừa mới bắt đầu nảy mầm trên vùng đất Campuchia Krom. Nhưng những người đồng hành với anh tin rằng: tinh thần yêu nước và hành động dấn thân của Kiang Phumin sẽ còn thức tỉnh nhiều thế hệ người Khmer Krom, để họ đứng lên, hiểu quyền của mình và dám dùng quyền đó.
Nguyện cầu anh Kiang Phumin — người thầy, người tu sĩ, người chiến sĩ nhân quyền — được an nghỉ nơi cõi lành. Công đức giảng dạy, vận động và cống hiến của anh, dù ngắn ngủi, sẽ mãi được ghi nhớ.
Leave a Reply