Cứ mỗi mùa hè về, hóa đơn tiền điện của hàng triệu gia đình Việt Nam lại “nhảy múa” theo chiều thẳng đứng — bất chấp mọi nỗ lực tắt điều hòa, nhịn quạt của người dân. Và kịch bản quen thuộc lại tái diễn: EVN than lỗ, đòi tăng giá, rồi Bộ Công Thương gật đầu. Nhưng lần này, một sự thật động trời đã bị phơi bày.
Kêu lỗ 45.000 tỷ — nhưng đang “ngồi” trên 152.000 tỷ tiền mặt
Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) nhiều năm qua liên tục công bố con số lỗ lũy kế lên tới 45.000 tỷ đồng, lấy đó làm lý do chính đáng để đề xuất tăng giá điện, dồn gánh nặng lên vai người tiêu dùng. Thế nhưng, điều khiến dư luận ngã ngửa là số dư tiền gửi tại các ngân hàng của tập đoàn này đã bị tiết lộ lên tới hơn 152.000 tỷ đồng — gấp hơn 3 lần con số lỗ mà họ không ngừng kêu than.
Câu hỏi đặt ra là: Một doanh nghiệp thực sự kiệt sức vì thua lỗ liệu có thể duy trì lượng tiền mặt khổng lồ như vậy trong tài khoản ngân hàng? Hay đây chỉ là màn “khóc nghèo” được dàn dựng bài bản nhằm hợp thức hóa việc móc túi 100 triệu người dân?
Độc quyền từ A đến Z — dân lấy gì để kiểm tra?
Điều đáng lo ngại hơn cả là cấu trúc quyền lực tuyệt đối mà EVN đang nắm giữ. Từ quyền ghi số công tơ, quyền áp giá điện, đến quyền định đoạt lịch cúp điện — tất cả đều nằm trọn trong tay một đơn vị duy nhất, không có bất kỳ bên thứ ba độc lập nào giám sát hay kiểm tra chéo dữ liệu thời gian thực.
Trong bối cảnh đó, đề xuất áp dụng cơ chế tính giá điện theo khung giờ — được Bộ Công Thương và EVN quảng bá như một giải pháp “thông minh, vì dân” — thực chất lại tiềm ẩn nguy cơ trở thành công cụ thu tiền tinh vi hơn mà người dùng điện hoàn toàn không có cách nào đối chiếu hay phản bác.
Lãnh đạo liên tiếp vào vòng lao lý — tín nhiệm còn lại bao nhiêu?
Không chỉ có vấn đề tài chính, uy tín của EVN còn bị bào mòn nghiêm trọng bởi hàng loạt vụ án hình sự liên quan đến cán bộ, lãnh đạo các cấp — từ cục quản lý đến các công ty mua bán điện trực thuộc. Nhiều quan chức trong hệ thống đã và đang phải đối mặt với vòng lao lý vì các sai phạm nghiêm trọng trong quản lý, đầu tư và mua sắm.
Một bộ máy mà nội bộ đã liên tục “tự phá” như vậy, liệu có đủ tư cách yêu cầu người dân tin tưởng vào sự “sòng phẳng” trong từng con số trên hóa đơn tiền điện hàng tháng?
Người dân cần gì lúc này?
Các chuyên gia và nhà quan sát độc lập cho rằng, giải pháp căn cơ không phải là tiếp tục cho phép EVN tự tính, tự thu và tự báo cáo. Điều cần thiết bao gồm:
- Kiểm toán độc lập, minh bạch toàn bộ báo cáo tài chính của EVN, bao gồm cả các khoản tiền gửi ngân hàng.
- Lắp đặt công tơ điện tử thông minh với dữ liệu thời gian thực mà người dùng có thể tự truy cập và đối chiếu.
- Có bên thứ ba độc lập giám sát cơ chế tính giá, đặc biệt khi áp dụng biểu giá theo khung giờ.
- Tách bạch rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và chức năng kinh doanh trong ngành điện.
Chừng nào những điều kiện tối thiểu đó chưa được đáp ứng, mọi lời hứa hẹn về “điều tiết phụ tải thông minh” hay “giá điện hợp lý” đều chỉ là những mỹ từ rỗng tuếch — và người dân vẫn sẽ tiếp tục còng lưng gánh chịu hậu quả của một ngành độc quyền thiếu minh bạch và trách nhiệm giải trình.
Leave a Reply