Một thanh niên người Khmer Krom từng bị chính quyền Việt Nam bắt giữ tới 10 lần, bị ép cung, bị phạt tiền vì phát tán tài liệu về quyền dân tộc bản địa — vừa đưa ra quyết định khiến nhiều người sửng sốt: xuống tóc đi tu. Nhưng đây không phải là sự buông bỏ. Đây là một cuộc chiến mới, bắt đầu từ cửa Phật.
Từ công nhân, thủ lĩnh công đoàn đến nhà sư đấu tranh nhân quyền
Samanera (Sa di) Yeung Khay, sinh năm 1994 tại huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, xuất thân từ tầng lớp lao động. Chỉ học đến lớp 10 rồi phải nghỉ vì hoàn cảnh, anh vào làm công nhân nhà máy và nhanh chóng trở thành đại diện công đoàn, lên tiếng bảo vệ quyền lợi cho những công nhân Khmer Krom bị chủ xưởng chèn ép — từ quyền được nghỉ phép có lương trong các lễ hội truyền thống như Tết Khmer, lễ Sene Dolta, cho đến các quyền lao động cơ bản khác.
10 lần bị bắt giữ — vẫn không cúi đầu
Trước khi khoác áo cà sa, Yeung Khay đã nhiều lần trực tiếp dẫn đầu phái đoàn Khmer Krom đến gặp đại diện Đại sứ quán Hoa Kỳ để trình bày về tình trạng đàn áp tôn giáo và văn hóa mà cộng đồng Khmer Krom đang phải chịu đựng. Hệ quả là anh liên tục bị chính quyền địa phương bắt giữ, thẩm vấn nhiều giờ đồng hồ và bị buộc phải nhận tội những điều mà anh không hề làm. Tổng cộng, anh đã trải qua ít nhất 10 lần bị câu lưu và nhiều lần bị phạt tiền vì phân phát tài liệu về quyền dân tộc bản địa.
Chính những tố cáo của Yeung Khay được cho là một trong những yếu tố dẫn đến việc Hoa Kỳ đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi đặc biệt về vi phạm tự do tôn giáo vào đầu tháng 12. Ủy ban Tự do Tôn giáo Quốc tế Hoa Kỳ (USCIRF) cũng chính thức kêu gọi Việt Nam chấm dứt đàn áp tôn giáo đối với cộng đồng Khmer Krom. Các chuyên gia nhân quyền của Liên Hợp Quốc cũng đã gửi câu hỏi chất vấn trực tiếp đến chính phủ Việt Nam về các vụ vi phạm liên quan đến trường hợp của anh.
Xuống tóc đi tu — nhưng cuộc đấu tranh chưa dừng lại
Samanera Yeung Khay chọn tu tại chùa Mong Kol Borey Tro Num Sek, tỉnh Long An — một ngôi chùa Khmer Krom đang bị chính quyền Việt Nam gây sức ép. Đây không phải là sự lựa chọn ngẫu nhiên. Anh khẳng định: “Tôi chọn ngôi chùa này trước tiên vì muốn có cơ hội bảo vệ tự do tôn giáo Phật giáo và các ngôi chùa của chúng tôi. Dù mới tu, nhưng nếu tu lâu dài, tôi sẽ tiếp tục truyền bá quyền tự quyết cho người Khmer Krom.”
Anh cũng để ngỏ: nếu duyên tu hết, anh sẵn sàng hoàn tục để tiếp tục phục vụ cộng đồng theo cách khác — nhưng ngọn lửa đấu tranh thì sẽ không bao giờ tắt.
Cộng đồng Khmer Krom: Vẫn đứng vững dù bị đàn áp
Đại đức Sưng Yưng Ratana, Chủ tịch Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom, ca ngợi quyết định của Yeung Khay là “một tấm gương sáng, một hành động đấu tranh kép” — vừa bảo vệ Phật giáo Khmer Krom, vừa tiếp tục vận động cho quyền tự quyết của dân tộc bản địa trên mảnh đất tổ tiên. Liên đoàn cho biết, bất chấp các chiến thuật đe dọa, bạo lực và bắt bớ của chính quyền Việt Nam, các tăng ni, người dân và đặc biệt là thế hệ trẻ Khmer Krom vẫn kiên trì đứng lên đòi quyền tự quyết. Năm 2022, cộng đồng Khmer Krom đã thành công tổ chức các sự kiện kỷ niệm Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của Người Bản địa (UNDRIP) và Tuyên ngôn Nhân quyền Quốc tế — ngay cả khi phía Việt Nam tìm cách ngăn cản.
Leave a Reply