Giữa một Phnom Penh đang thay da đổi thịt với hàng trăm khu đô thị mới mọc lên như nấm, có một nơi mà bất kỳ người Khmer Krom nào cũng biết tên — đó là Borey Prey Nokor, tọa lạc tại phường Kouk Khlang, quận Sen Sok, thủ đô Phnom Penh, Campuchia. Đây không chỉ là một khu dân cư bình thường — đây là “quê hương thứ hai” của hàng trăm gia đình Khmer Krom phải rời bỏ vùng đất tổ tiên.
Từ trại tị nạn đến “quê hương thứ hai”
Ông Ieng Kosal, hơn 60 tuổi, là một trong những cư dân tiêu biểu của Borey Prey Nokor. Ông rời quê hương ở tỉnh Prey Veng (vùng Khmer Krom) sang Campuchia từ năm 1983. Nhưng cuộc đời ông không hề bằng phẳng: chỉ một năm sau khi đến Phnom Penh, ông phải vào trại tị nạn ở biên giới Campuchia – Thái Lan. Mãi đến năm 1993, ông mới trở lại thủ đô với tư cách sĩ quan quân đội, nhưng vẫn không có chỗ ở ổn định suốt nhiều năm trời.
Bước ngoặt đến vào năm 2005, khi ông Ieng Kosal mua được một lô đất tại Borey Prey Nokor với giá chỉ 165 đô la Mỹ — mức giá mà cộng đồng đã đặt ra đặc biệt dành cho người Khmer Krom có hoàn cảnh khó khăn. Ông kể lại: “Năm 2005 tôi về đây sinh sống. Tôi bắt đầu dành dụm từng chút một rồi xây nhà kiên cố.” Điều khiến ông gắn bó nhất không phải là ngôi nhà, mà là cảm giác ấm áp khi xung quanh toàn là đồng hương Khmer Krom. “Không sao cả, toàn là người mình cả thôi. Sống yên ổn, không sợ hãi, trộm cướp cũng chẳng có, bình yên từ đó đến giờ” — ông nói.
Chỉ 165 USD để có “mảnh đất cắm dùi” — câu chuyện khó tin nhưng có thật
Người đứng sau kỳ tích này là ông Sorn Yoeung, Chủ tịch Hiệp hội Khmer Krom vì Nhân quyền và Phát triển — người sáng lập Borey Prey Nokor từ những ngày đầu. Ông cho biết, xuất phát điểm của khu dân cư này là từ thực trạng đau lòng: hầu hết người Khmer Krom tại Phnom Penh đều phải ở nhà thuê, thậm chí sống vạ vật bên lề đường.
“Chúng tôi gọi đây là ‘cộng đồng không nhà ở’ vì anh em Khmer Krom toàn phải ở nhà thuê, nhiều người sống ven đường. Vì vậy chúng tôi cùng nhau thành lập cộng đồng này” — ông Sorn Yoeung chia sẻ. Năm 2000, hiệp hội đã gom góp mua được 5 hecta đất, sau đó phân lô thành 760 lô, mỗi lô bán cho một gia đình Khmer Krom với giá chỉ 165 USD. Tổ chức URC hỗ trợ quy hoạch mặt bằng, còn chính quyền thành phố cũng vào cuộc phối hợp. Vì khu vực hay ngập nước, họ còn phải tổ chức san lấp mặt bằng trước khi xây dựng.
Tên gọi “Borey Prey Nokor” — gợi nhớ đến vùng đất Prey Nokor (tên Khmer của Sài Gòn/TP.HCM, vùng đất tổ của người Khmer Krom) — được đặt ra chính vì lý do đó: “Toàn là người Khmer Krom cả, nên chúng tôi đặt tên là Borey Prey Nokor cho đến tận bây giờ”.
Hàng xóm cùng cảnh ngộ — sức mạnh cộng đồng không thể mua bằng tiền
Bà Kang Raek, một cư dân khác của Borey Prey Nokor, kể rằng trước khi đến đây, bà từng sống trong một khu nhà tạm bợ gần Bệnh viện Preah Kossamak. Khi biết có cộng đồng Khmer Krom đông đúc tại Borey Prey Nokor, bà dành dụm tiền mua đất và xây nhà. “Như là cùng nhau hòa giải vậy, anh em Khmer Krom chúng tôi sống hòa thuận, buôn bán, gặp gỡ vui vẻ, tổ chức các sự kiện, Khmer Krom tụ họp rất vui” — bà nói.
Borey Prey Nokor hôm nay: Còn lại 370 gia đình vẫn bám trụ
Hiện nay, các ngôi nhà trong Borey Prey Nokor chủ yếu là nhà kiên cố, rộng hơn 4 mét, dài khoảng 10 mét, với các con đường được trải bê tông hoặc lát đá. Hiệp hội Khmer Krom vẫn duy trì văn phòng tại đây để hỗ trợ cư dân. Tuy nhiên, theo ông Sorn Yoeung, một số gia đình đã chuyển đi vì nhiều lý do khác nhau, khiến số hộ còn lại hiện chỉ còn khoảng 370 gia đình.
Ngoài Borey Prey Nokor, người dân Phnom Penh còn biết đến một số khu vực khác cũng tập trung đông người Khmer Krom sinh sống, như khu vực chợ Samaki ở phường Russei Keo, quận Russei Keo, và khu vực chùa Samaki Rangsey ở phường Stung Meanchey, quận Meanchey. Những cộng đồng nhỏ này đang âm thầm gìn giữ bản sắc và ký ức của một dân tộc xa quê.
Leave a Reply