Bị chính quyền Việt Nam chèn ép ở vùng đất tổ tiên, rồi khi sang Campuchia lại bị một số cơ quan chức năng gán nhãn “nhập cư bất hợp pháp” — người Khmer Krom dường như chưa bao giờ có chỗ đứng an toàn. Thế nhưng, thay vì gục ngã, phần lớn họ chọn cách tự đứng trên đôi chân mình: tự mở sinh kế, tự làm chủ cuộc đời.
Bán cháo, bán mì — nhưng không ai sai khiến được
Bà Heng Sitha, quê ở huyện Bãi Xào, tỉnh Sóc Trăng (Khlang), hiện mưu sinh bằng xe đẩy bán cháo và hủ tiếu gần chùa Samdech Rangsay, phường Steung Meanchey, quận Meanchey, Phnom Penh — và bà đã làm vậy suốt nhiều năm qua. Khi được hỏi có muốn đổi sang đi làm công ăn lương không, bà trả lời không chút do dự:
“Không làm đâu. Tôi đã làm công nhân nhà máy rồi, làm đến chán. Lương nhà máy không đủ sống — tiền nước, tiền thuê nhà, tiền học cho con, cứ thiếu trước hụt sau, nợ hoài. Thôi thì tôi quyết nghỉ, ra làm cái này, ít nhất ngày nào cũng có cái ăn.”
Bệnh tật không cho phép làm thuê — ông chọn tự do
Ông Yeung Hiang, hơn 50 tuổi, quê tỉnh Trà Vinh (Prey Tro Peang), kể rằng ngay khi đặt chân đến Campuchia, ông đã quyết định bán mì xào. Lý do không phải vì lười biếng, mà vì sức khỏe không cho phép: hễ mệt là ông có thể nghỉ, không cần xin phép ai, không sợ bị trừ lương hay bị la mắng.
“Tôi bán mì xào vì làm thuê không nổi. Tôi bệnh, muốn nghỉ lúc nào cũng được, chẳng ai nói gì. Chứ đi làm cho người ta, muốn nghỉ cũng khó. Tự làm thì muốn dừng lúc nào là dừng.”
“100 người Khmer Krom thì 90 người muốn tự làm chủ”
Bà Sin Yeang, quê tỉnh Sóc Trăng, hiện sống tại phường Steung Meanchey, Phnom Penh, chia sẻ rằng trong cộng đồng Khmer Krom nơi bà sinh sống, rất hiếm người đi làm thuê. Bà nhận xét thẳng thắn: “Người từ Kampuchea Krom nói chung, cứ 100 người thì đã có đến 90 người muốn tự lập nghiệp.”
Chuyên gia: Đây là bản tính tự nhiên của người Khmer Krom
Ông Sorn Chum Choun, Tổng thư ký Hiệp hội Khmer Krom vì Nhân quyền và Phát triển — người đã làm việc sát cánh với cộng đồng này nhiều năm — khẳng định đây không phải ngẫu nhiên. Ngay tại vùng đất Kampuchea Krom, người Khmer vốn đã quen tự kinh doanh, không thích đem chất xám của mình đi phục vụ cho công ty hay nhà đầu tư nước ngoài. Khi sang Campuchia, họ tiếp tục giữ nguyên thói quen đó.
“Chúng tôi không thích mang ý tưởng của mình đi phục vụ cho tầm nhìn của các công ty, nhà máy hay nhà đầu tư khác. Đây là bản tính tự nhiên của người Khmer chúng tôi ở Kampuchea Krom — điều tôi quan sát được qua nhiều năm làm việc thực địa.”
Con số biết nói: 90% tự kinh doanh
Hiện chưa có báo cáo chính thức nào thống kê chính xác số lượng người Khmer Krom đang sinh sống trên lãnh thổ Campuchia. Tuy nhiên, theo ước tính của ông Sorn Chum Choun, khoảng 90% người Khmer Krom tại Campuchia đang tự tạo sinh kế, không phụ thuộc vào việc làm thuê. Đó là con số đáng kinh ngạc — và là minh chứng cho một tinh thần tự lực mạnh mẽ, dù hoàn cảnh có khắc nghiệt đến đâu.
Leave a Reply