Sốc: Kế hoạch KC50 bí mật, hàng trăm sư sãi Khmer Krom bị bắt giam — và con đường hòa giải còn bỏ ngỏ

Lịch sử đẫm máu và những vết thương chưa lành

Lịch sử đã ghi rõ: mối quan hệ giữa người Khmer Krom và người Kinh (Việt) chưa bao giờ thực sự bình yên. Từ thế kỷ 17, 18, 19 với hàng loạt biến cố đau thương, đến thế kỷ 20 — dù căng thẳng có phần dịu lại — mọi thứ lại bùng lên dữ dội sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, khi chính quyền cộng sản Việt Nam hoàn toàn kiểm soát miền Nam.

Ba sự kiện châm ngòi căm phẫn kéo dài đến tận hôm nay

Theo bài phân tích của tác giả Kim Savata, có ba nguyên nhân trực tiếp khiến người Khmer Krom ở nhiều vùng cầm súng chống lại chính quyền mới và duy trì sự phẫn nộ cho đến ngày nay:

• Bất công trắng trợn ngay từ đầu: Sau năm 1975, binh lính và quan chức người Khmer Krom — dù chỉ giữ chức vụ nhỏ, thậm chí là dân thường bình thường — đều bị bắt giam. Trong khi đó, nhiều sĩ quan người Kinh từng phục vụ chế độ cũ không những không bị tù mà còn được trao chức vụ trong bộ máy chính quyền mới.
• Sư sãi bị bắt, tín ngưỡng bị chà đạp: Chính quyền bắt giam các vị sư từ cấp trung đến cao, thậm chí các trụ trì — những người được người Khmer Krom xem là bất khả xâm phạm về mặt tâm linh — với các cáo buộc mơ hồ về “xu hướng chính trị”, hoàn toàn không có bằng chứng cụ thể.
• Kế hoạch KC50 năm 1986 — bí mật bị phơi bày: Đây là kế hoạch đặc biệt nhắm vào người Khmer mà không cần lý do chính đáng. Hàng trăm nhà sư bị bắt giam, nhiều vị đã viên tịch trong ngục tù. Hàng trăm người dân Khmer cũng bị cầm tù và thiệt mạng trong chiến dịch này.

Mưu đồ “Việt hóa” 4 thế kỷ — và tại sao nó thất bại

Nhiều người tin rằng các chính quyền Việt Nam qua nhiều thế hệ, bất kể xu hướng chính trị, đều theo đuổi mục tiêu xóa bỏ bản sắc dân tộc Khmer Krom thông qua chính sách “Việt Nam hóa”. Tuy nhiên, tác giả khẳng định chắc chắn rằng mưu đồ này không thể thành công, vì hai lý do then chốt:

• Suốt hơn 4 thế kỷ áp đặt, người Khmer Krom vẫn chưa bị đồng hóa. Sức sống của một dân tộc bản địa trên chính mảnh đất tổ tiên của họ là không thể triệt tiêu.
• Xu hướng quốc tế hiện nay đặt trọng tâm vào bảo vệ quyền của người dân tộc bản địa và dân tộc thiểu số. Việt Nam sẽ ngày càng khó thực thi chính sách đồng hóa mà không chịu sức ép nặng nề từ cộng đồng quốc tế, bao gồm nguy cơ bị trừng phạt nghiêm khắc.

Con đường duy nhất để hòa giải thật sự

Tác giả đề xuất ba bước cụ thể mà chính phủ Việt Nam cần thực hiện nếu muốn chấm dứt vòng xoáy thù hận và xây dựng nền hòa bình bền vững với cộng đồng Khmer Krom:

• Dũng cảm thừa nhận người Khmer Krom là dân tộc bản địa trên vùng đất Kampuchea Krom — nay là miền Nam Việt Nam.
• Thực thi đầy đủ Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của Người Dân tộc Bản địa — văn kiện mà chính Việt Nam đã ký kết.
• Học hỏi từ các quốc gia đã xin lỗi và trao trả quyền lợi cho người bản địa như Indonesia, Canada, Australia, Đài Loan, Mexico và Hoa Kỳ.

Tác giả Kim Savata kết luận: chỉ khi Việt Nam thực hiện đủ ba bước trên, hai dân tộc đang cùng sinh sống trên một mảnh đất mới có thể thực sự sống hòa thuận với nhau. Nếu không, cuộc đấu tranh của người Khmer Krom — ngay trên quê hương tổ tiên họ — sẽ không bao giờ tắt.