Trên vùng đất Campuchia Krom (vùng đồng bằng sông Cửu Long) hiện do Việt Nam quản lý, một nhóm thầy cô giáo tình nguyện người Khmer đang âm thầm làm một việc phi thường: dạy chữ Khmer hoàn toàn miễn phí, không một đồng lương, không một đồng trợ cấp từ chính quyền — chỉ vì họ sợ rằng ngày nào đó, tiếng mẹ đẻ của dân tộc mình sẽ mãi mãi biến mất.
Sư thầy 39 tuổi dạy chữ suốt 15 năm không thù lao
Đại đức Thach Thoy, trụ trì tại chùa Me Peang, huyện Kampong Spean, tỉnh Trà Vinh (Preah Trapeang), là một trong những giáo viên tình nguyện hiếm có đó. Gần 15 năm qua, vị sư 39 tuổi này kiên trì dạy tiếng Khmer và tiếng Pali cho tăng ni, trẻ em và người dân địa phương — hoàn toàn không nhận bất kỳ khoản thù lao nào.
Đại đức Thach Thoy chia sẻ thẳng thắn: “Ở Campuchia Krom, nếu chúng ta không nỗ lực học, sẽ không có trường nào dạy tiếng mẹ đẻ cho chúng ta cả. Chỉ có vào chùa mới được học. Chính quyền chỉ cho phép mở lớp, còn việc dạy thế nào, học ra sao — hoàn toàn tự lo, không có bất kỳ hỗ trợ tài chính hay lương giáo viên nào.”
Vị sư nhấn mạnh, tiếng Khmer không chỉ là ngôn ngữ — đó là linh hồn của bản sắc dân tộc. Không học chữ của tổ tiên, tức là tự tay xóa bỏ căn cước của chính mình. Ông nói: “Thế hệ trước ra đi, thế hệ sau phải tiếp nối. Nếu không ai gánh vác, mọi thứ sẽ tan biến.”
Cô giáo 31 tuổi: “Không bảo tồn, dân tộc sẽ bị xóa sổ”
Cũng tại tỉnh Trà Vinh, cô Tri Sarang, 31 tuổi, ở làng Kasang, xã Bong Rai, huyện Thkouv, là một giáo viên tình nguyện khác đang ngày ngày đứng lớp dạy chữ Khmer cho thế hệ trẻ. Cô không che giấu nỗi lo âu của mình: nếu không có người truyền dạy, chữ Khmer sẽ sớm tuyệt chủng ngay trên mảnh đất mà người Khmer đã sinh sống từ bao đời.
Cô Tri Sarang bày tỏ: “Lý do thứ nhất khiến tôi trở thành giáo viên tình nguyện là vì thương các em nhỏ — những đứa trẻ Khmer của thế hệ sau vẫn còn mù chữ, chưa được khai sáng. Lý do thứ hai, mỗi dân tộc đều có chữ viết, văn hóa, phong tục riêng. Nếu chúng ta không cùng nhau gìn giữ di sản cha ông, thì sớm muộn gì dân tộc cũng sẽ bị đồng hóa và biến mất.”
Cô kêu gọi thế hệ trẻ Khmer Krom hãy ra sức học chữ, trân trọng tiếng mẹ đẻ: “Hãy nhớ câu: cẩn thận thì còn, lơ là thì mất. Chúng ta phải cùng nhau nâng niu, tôn vinh tất cả những gì thuộc về người Khmer.”
Thầy giáo tình nguyện: “Đây là nghĩa vụ, không phải lựa chọn”
Một giáo viên tình nguyện khác, ông Kieng Makara, cũng ở tỉnh Trà Vinh, tâm sự với VOD rằng ông nhận dạy tiếng Khmer tại chùa từ 2 năm trước, khi trụ trì nhờ ông đảm nhận môn học này vì thiếu người có chuyên môn. Ông nhận lời ngay, không điều kiện: “Với tôi, đây không phải chuyện muốn hay không muốn. Đây là bổn phận. Khi lớp học ở chùa cần, tôi tình nguyện bước vào. Tôi tự hào vì được góp phần tôn vinh chữ viết của dân tộc mình.”
Bối cảnh lịch sử: Vùng đất 67.700 km² và hành trình bảo tồn gian nan
Campuchia Krom — mà người Pháp gọi là Cochinchine — có diện tích 67.700 km², gồm 21 tỉnh thành, đã được Pháp ký giao cho Việt Nam quản lý vào ngày 4 tháng 6 năm 1949. Theo báo cáo của Liên đoàn Khmer Campuchia Krom có trụ sở tại Mỹ, năm 2014, vùng đất này có tới 8.750 nhà sư và 461 ngôi chùa Phật giáo Theravada của người Khmer, riêng tỉnh Trà Vinh có 3.616 nhà sư và 143 ngôi chùa.
Ông Sun Chumchoeun, Tổng thư ký Hiệp hội Khmer Krom vì Nhân quyền và Phát triển, cho biết truyền thống bảo tồn văn hóa của người Khmer Krom đã có từ thập niên 1970–1980, khi các bậc tiền bối và những người yêu nước đã cống hiến hết sức lực, tâm huyết để giữ gìn ngôn ngữ và bản sắc dân tộc mà không màng đến tiền bạc. Tinh thần đó, theo ông, đã trở thành lương tâm và lý tưởng sống của người Khmer Krom cho đến tận ngày nay.
===
Leave a Reply