Một chiếc áo thun bình thường với dòng chữ “Chúc mừng Ngày Nhân quyền Quốc tế lần thứ 73” — vậy mà đó lại là thứ khiến thanh niên Khmer Krom bị chính quyền Việt Nam gọi lên đe dọa, tịch thu tài sản, thậm chí quy kết tội phản quốc. Thế nhưng, thay vì im lặng, cộng đồng Khmer Krom đang đứng lên mạnh mẽ hơn bao giờ hết.
Áo thun thành “vũ khí” — chính quyền ra tay ngăn chặn
Mới đây, thanh niên Khmer Krom đã in hàng loạt áo thun ghi dòng chữ kỷ niệm Ngày Nhân quyền Quốc tế lần thứ 73 và phát miễn phí cho người dân trong cộng đồng. Phong trào nhanh chóng lan rộng trên mạng xã hội khi hàng trăm người hào hứng chụp ảnh, đăng tải hình ảnh mặc áo. Thế nhưng, phản ứng từ phía chính quyền Việt Nam khiến nhiều người bàng hoàng: ít nhất một thanh niên Khmer Krom tại tỉnh Trà Vinh đã bị lực lượng chức năng tịch thu áo ngay tại nơi làm việc, với lý do mặc chiếc áo đó là hành vi… phản quốc.
“Họ sợ chúng tôi biết quyền của mình”
Thanh niên Thạch Kiên, người đang dùng mạng xã hội vận động chiến dịch này, thẳng thắn chia sẻ với Đài Á Châu Tự Do (RFA): “Cảnh sát Việt Nam sợ chúng tôi biết lịch sử. Sợ chúng tôi biết quyền dân tộc bản địa, vì vậy họ không muốn chúng tôi biết.” Anh nhấn mạnh rằng việc mặc áo thun hoàn toàn không vi phạm bất kỳ điều luật nào của Việt Nam hay quốc tế, và chính quyền Việt Nam đang lo ngại trước làn sóng nhận thức ngày càng tăng của người Khmer Krom về quyền dân tộc bản địa.
Cũng theo anh Thạch Kiên: “Thanh niên Khmer Krom cần phải biết rằng chúng ta là dân tộc bản địa. Chúng ta phải biết quyền của mình theo luật pháp quốc tế. Vì vậy hãy để họ mặc — để họ hiểu quyền của mình.”
Đàn áp leo thang — đánh đập, phạt tiền, bỏ tù
Chiếc áo thun chỉ là giọt nước tràn ly trong một bức tranh đàn áp có hệ thống. Kể từ khi thế giới chật vật đối phó với đại dịch COVID-19, chính quyền Việt Nam đã tăng cường đàn áp các hoạt động đòi quyền của người Khmer Krom. Cụ thể:
- Tại tỉnh Sóc Trăng (Khleang), một thanh niên Khmer Krom bị triệu tập và bạo hành sau khi chia sẻ thông tin của RFA và Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom.
- Chính quyền phạt tiền người Khmer Krom vì gây quỹ xây nhà cúng dường phục vụ tôn giáo.
- Bốn người bị bắt và tống giam vì phổ biến lịch sử mất đất của Campuchia Krom và đòi lại ruộng đất bị cưỡng chiếm.
7 triệu người hay chỉ 1,3 triệu? — Con số bị che giấu
Theo điều tra dân số năm 2019 của chính phủ Việt Nam, người Khmer Krom chỉ có khoảng 1,3 triệu người trong tổng số 96 triệu dân cả nước. Tuy nhiên, Liên đoàn Khmer Kampuchea Krom và tổ chức UNPO (Tổ chức các Dân tộc và Nhân dân Chưa được Đại diện) khẳng định con số thực tế không dưới 7 triệu người. Phần lớn người Khmer Krom sống bằng nông nghiệp nhưng đang chịu cảnh bất bình đẳng xã hội nặng nề và liên tục bị tước đoạt đất canh tác. Việt Nam còn hạn chế quyền xuất bản, kiểm soát việc thực hành tôn giáo và không cho phép thành lập các tổ chức xã hội dân sự của người Khmer Krom — dù đã ký kết và thông qua Tuyên ngôn Liên Hợp Quốc về Quyền của các Dân tộc Bản địa.
73 năm mất đất — và cuộc chiến vẫn chưa kết thúc
Ngày 4/6/1949, thực dân Pháp đã trao vùng đất Khmer Krom cho Việt Nam kiểm soát trong một quyết định bị người Khmer Krom coi là bất hợp pháp. Suốt 73 năm qua, Việt Nam bị cáo buộc dùng mọi thủ đoạn để xóa bỏ văn hóa, bản sắc, tôn giáo và phong tục tập quán của người Khmer Krom. Bất chấp áp lực, thanh niên Tô Hoàng Chương — một trong những gương mặt dẫn đầu chiến dịch áo thun — tuyên bố: “Chúng tôi sẽ tiếp tục chiến dịch, tiếp tục khích lệ thanh niên đừng sợ hãi trước những lời đe dọa của chính quyền.”
Một chiếc áo thun. Một dòng chữ. Và đằng sau đó — là tiếng nói của hàng triệu con người đang đòi lại quyền được tồn tại.
Leave a Reply