Bài khảo cứu của tác giả Kim Savatha nhắc lại một câu chuyện được nhiều thế hệ người Khmer Krom, đặc biệt ở vùng Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, truyền nhau về “Mộ Nàng Chân”. Theo lời kể dân gian, đây là nơi an táng một người phụ nữ từng là thứ phi của một vị vua Khmer, và số phận của bà đến nay vẫn khiến nhiều người không khỏi rùng mình.
Ngôi mộ này hiện nằm ở ấp Pol Lean, xã Svayt, huyện Châu Thành, tỉnh Trà Vinh, cách trung tâm huyện khoảng 12 km về phía đông bắc. Tại đây từng có một gò đất mang dáng dấp mộ cổ, gần như đã bị xóa mờ vì không có người chăm nom. Về sau, bà con Khmer Krom ở các vùng lân cận đã góp tiền mua xi măng, gạch để đắp lại phần nền mộ, xem như một nơi tưởng niệm và thờ kính.
Từ cô gái nhà nông đến người được vua sủng ái
Theo truyền thuyết, Nàng Chân vốn là con một gia đình làm ruộng, nổi tiếng xinh đẹp, dịu dàng và khéo léo. Chính nhan sắc cùng tài nữ công của bà đã khiến một vị vua Khmer đem lòng yêu mến, đưa vào cung làm thứ phi. Trong cung, Nàng Chân chuyên nấu các món ăn dâng vua và đặc biệt được nhà vua yêu thích vì món nào cũng vừa miệng, ngon đều như được đo đếm cực kỳ chính xác.
Câu chuyện dân gian nói rằng bí quyết nấu ăn của Nàng Chân nằm ở cách bà dùng đầu móng tay để định lượng gia vị: muối, đường, tiêu và các thành phần khác đều được tính bằng “đầu móng tay”, nhờ vậy món ăn luôn giữ đúng hương vị. Nhưng cũng chính sự sủng ái quá mức ấy khiến chính phi và các cung phi khác sinh lòng ghen ghét, tìm mọi cách đẩy bà ra khỏi hoàng cung.
Lời gièm pha châm ngòi bi kịch
Một ngày nọ, chính phi vào tâu với vua rằng Nàng Chân nấu ăn rất mất vệ sinh và xúc phạm uy nghi của nhà vua, vì không dùng muỗng hay vá để nêm nếm mà lại dùng chính đầu móng tay đã dính bụi bẩn. Nghe lời gièm pha, nhà vua nổi giận dữ dội, không điều tra thực hư mà lập tức ra lệnh cho quần thần chuẩn bị giết Nàng Chân ngay trong đêm.
May mắn cho Nàng Chân, bốn vị Bà-la-môn thân cận với vua là Tiêu, Khvich, Rùa và Kan, cùng hai nữ hầu tên Tro và Uy, vì quý mến bà nên đã bí mật báo tin. Họ dẫn đường để Nàng Chân trốn khỏi hoàng cung ngay trong đêm, xuống thuyền bỏ chạy mà không có đích đến rõ ràng, chỉ mong thoát khỏi cuộc truy sát của nhà vua.
Cuộc trốn chạy trong đêm và những địa danh gắn với truyền thuyết
Sau một đêm lênh đênh, đoàn người dừng lại giữa đường để nấu cơm. Nhưng do gió lớn giữa sông, cơm chưa kịp chín thì đã nghe tin quân vua sắp đuổi tới. Nàng Chân đành bảo mọi người ăn tạm cơm sống để lấy sức đi tiếp. Dân gian cho rằng từ đó vùng này được gọi là “xứ Cơm Sống”, tương ứng với khu vực Ba Xuyên xưa, nay là một đơn vị hành chính thuộc tỉnh Trà Vinh mà tiếng Việt trong bài khảo cứu đối chiếu với huyện Mỹ Xuyên.
Đi tiếp qua các nhánh sông, thuyền đến một cửa sông khác vào lúc đêm xuống. Tại đây, Nàng Chân ngủ thiếp đi và mơ thấy có người báo mộng rằng nếu đi tiếp ra cửa biển lúc sóng lớn, thuyền sẽ bị đánh chìm, tất cả khó thoát chết; chỉ khi biển lặng mới có thể sang được bờ phía đông, có thể là vùng Trà Vinh ngày nay, để thoát khỏi sự truy đuổi.
Sáng hôm sau, Nàng Chân làm lễ cầu khấn mong sóng gió yên bớt. Dân gian kể rằng vì thế nơi này được gọi là “Bến Nàng Cúng”, về sau đọc chệch thành “Bến Sến”, nay là khu vực Đại Ngãi. Trên đường đi tiếp, bà lại làm rơi một chiếc gáo vàng xuống nước khi rửa ở một bến sông, nên nơi ấy được gọi là “Bến Gáo”, sau đọc chệch thành “Bến Thơ” theo cách kể trong bài khảo cứu. Sau cùng, đoàn người đến một cửa biển khác, nơi Nàng Chân phải neo thuyền chờ sóng yên. Chính vì cuộc chờ đợi sinh tử này mà địa điểm ấy được gọi là “Bến Nàng Chân” hay “Bến Chờ”, về sau dân gian gọi gọn là “Bến Chân”.
Cái chết tức tưởi và ngôi mộ còn lại đến hôm nay
Bi kịch xảy ra ngay trong lúc chờ đợi ấy: quân của nhà vua đã đuổi kịp và giết Nàng Chân tại chỗ. Điều đáng nói là các bậc cao niên chỉ truyền lại rằng bà bị giết ở đó, chứ không nói rõ bị hành quyết bằng cách nào, vua có trực tiếp ra tay hay không, và những người đi cùng có bị sát hại hết hay không.
Một số chi tiết khác trong truyền thuyết còn kể rằng trước lúc chết, Nàng Chân gửi tóc, móng tay và nhiều phần cơ thể mình vào cây cỏ, muông vật quanh vùng. Tuy nhiên, chính bài khảo cứu cũng nhấn mạnh đây không nên hiểu là sự thật theo nghĩa đen, mà là cách dân gian ví von vẻ đẹp của Nàng Chân với thiên nhiên: tóc như râu bắp, ngực như trái cây rừng, đùi thon đẹp như thân cây, móng tay dài mảnh như loài vật địa phương, còn hương thơm cơ thể được liên hệ với một loại rau thơm quen thuộc.
- “Mộ Nàng Chân” được người Khmer Krom xem là di tích gắn với ký ức cộng đồng.
- Câu chuyện chủ yếu tồn tại dưới hình thức truyền miệng qua nhiều thế hệ.
- Nhiều địa danh ở Trà Vinh được dân gian cho là bắt nguồn từ hành trình chạy trốn của Nàng Chân.
- Bài khảo cứu không xác định rõ niên đại sự kiện, cũng không nêu được danh tính chính xác của vị vua Khmer trong truyền thuyết.
Dù ranh giới giữa lịch sử và huyền tích vẫn còn mờ nhòe, “Mộ Nàng Chân” vẫn là một trong những câu chuyện dân gian gây ám ảnh nhất ở vùng Khmer Krom. Một người phụ nữ từ chốn đồng quê bước vào cung cấm, được sủng ái tột bậc rồi rơi vào vòng ghen tuông, đào thoát trong tuyệt vọng và kết thúc bằng cái chết bí ẩn bên cửa biển — đó là lý do vì sao truyền thuyết này vẫn sống dai trong ký ức người dân cho đến tận bây giờ.
Leave a Reply