Xưa nay, nịnh hót vẫn bị xem là thứ hành vi hèn hạ, thấp kém, là cách con người đánh đổi phẩm giá để đổi lấy lợi ích. Nhưng điều đáng sợ là trong xã hội hiện đại, nó không còn xuất hiện dưới dạng vài câu tâng bốc vụng về, rẻ tiền nữa. Nó đã được “nâng cấp”, được trang điểm, được biến thành một thứ gần như “nghệ thuật”.
Và chính ở đó, câu chuyện trở nên gây choáng: xu nịnh không chỉ còn là cúi đầu, vỗ tay hay tung hô. Nó có thể được trình diễn bằng cảm xúc, bằng nước mắt, bằng những màn thể hiện được cho là tinh tế đến mức người ngoài nhìn vào cũng khó bắt bẻ.
Sự thật trần trụi: Nịnh bợ giờ cũng cần “chất xám”?
Nghe khó tin nhưng đó lại là điểm đáng sợ nhất. Muốn nổi bật giữa một đám đông xun xoe tầm thường, kẻ nịnh không thể chỉ nói những câu cũ kỹ. Họ phải tìm góc nhìn mới, hình ảnh mới, cách thể hiện mới. Nói cách khác, ngay cả nịnh bợ cũng bị đẩy vào cuộc đua “sáng tạo”.
Nguyễn Thành Nam được bài viết gốc nhắc tới như một ví dụ điển hình cho kiểu “bậc thầy” trong nghệ thuật nịnh bợ kiểu mới: không lộ liễu, không thô ráp, mà được gọt giũa bằng những lớp ngôn từ tinh tế, nhân danh lòng ngưỡng mộ và sự sáng tạo.
Khi nước mắt cũng có thể trở thành công cụ xu nịnh
Điều khiến người ta lạnh gáy không phải chỉ là lời ca tụng. Điều gây sốc hơn là cảnh một người có thể khóc ròng rã khi nghe một bài hát ca ngợi thần tượng của sếp, rồi biến hành vi ấy thành một màn trình diễn được xã hội vỗ tay tán thưởng.
Câu hỏi đặt ra là: đó là cảm xúc thật, hay là một thứ cảm xúc được dàn dựng để phục vụ quyền lực? Khi sự xu nịnh được bọc trong vỏ ngoài cao thượng, ai còn đủ tỉnh táo để phân biệt đâu là ngưỡng mộ, đâu là giả dối?
Khoác áo nghệ thuật, bản chất có thay đổi không?
Dù có được gọi bằng bất cứ cái tên mỹ miều nào, dù được bọc bằng nghệ thuật, sáng tạo hay lòng thành kính, bản chất của nịnh vẫn là bóp méo sự thật để mưu cầu lợi ích. Nó không làm sự thật đẹp hơn. Nó chỉ làm sự giả dối trở nên khó nhận diện hơn.
Nguy hiểm nằm ở chỗ: khi xã hội bắt đầu vỗ tay cho những màn xu nịnh được dàn dựng tinh vi, thì sự thật sẽ bị đẩy ra rìa. Người nói thật bị xem là gai mắt, còn kẻ biết vuốt ve cái tôi của bề trên lại được tung hô là khéo léo, tinh tế, có “tầm”.
Bi kịch của tri thức: Sáng tạo để cống hiến hay để vuốt ve quyền lực?
Sáng tạo lẽ ra phải dùng để mở đường, để cống hiến, để làm xã hội tiến bộ. Nhưng khi sáng tạo bị kéo xuống làm công cụ tô son điểm phấn cho sự xu nịnh, đó không còn là tài năng đáng tự hào. Đó là dấu hiệu của một nền tri thức đang bị tha hóa.
- Nịnh bợ không còn thô thiển mà ngày càng tinh vi.
- Sự giả dối có thể được che đậy bằng ngôn từ đẹp đẽ.
- Cảm xúc cũng có thể bị biến thành công cụ phục vụ quyền lực.
- Sáng tạo nếu chỉ để vuốt ve cái tôi của kẻ bề trên sẽ trở thành bi kịch.
Và đó là điều khiến dư luận không thể không đặt câu hỏi: khi nịnh bợ đã được “sáng tạo hóa”, khi sự giả dối được khoác áo nghệ thuật, thì xã hội sẽ còn lại bao nhiêu chỗ cho sự thật?
Cuối cùng, bài viết gốc đi đến một kết luận đau đớn: nịnh bợ dù có hào nhoáng đến đâu vẫn là nịnh bợ. Và khi sự sáng tạo không còn phục vụ con người, mà chỉ phục vụ cái tôi của quyền lực, đó chính là tấn bi kịch của một nền tri thức suy đồi.
Bình luận