Chữ viết và văn học Khmer tại vùng đất Campuchia Krom (Nam Bộ) đã tồn tại đến ngày nay nhờ sự hy sinh của biết bao thế hệ anh hùng, trí thức và những người con yêu nước Khmer qua các thời đại. Thế nhưng, đằng sau vẻ ngoài tưởng chừng khởi sắc ấy là một thực trạng đáng lo ngại mà không phải ai cũng nhìn thấy.
Bề ngoài phát triển, bên trong chứa đầy nghịch lý
Trong thời đại khoa học hiện đại và thông tin bùng nổ, chữ Khmer Krom thoạt nhìn có vẻ đang được phát huy mạnh mẽ. Nhưng thực tế phũ phàng hơn nhiều: tiếng Khmer hiện chỉ được sử dụng trong nội bộ cộng đồng người Khmer, và thậm chí không đủ đáp ứng nhu cầu thiết yếu của chính dân tộc này. Người Khmer Krom không thể gọi tên làng xã quê hương của mình bằng tiếng mẹ đẻ. Nghiêm trọng hơn, bằng cấp do các ngôi chùa Khmer Krom cấp phát không được nhà nước chính thức công nhận.
Hàng trăm học sinh vẫn kiên trì “giữ lửa” tại chùa
Bất chấp những rào cản đó, phong trào học chữ Khmer trong các ngôi chùa vẫn không tắt. Tại chùa Siri Vongsa Preah Kandal Tưk Sab, huyện Trà Ôn, tỉnh Vĩnh Long, một kỳ thi chung cấp huyện vừa được Hội đồng Tăng già Khmer Krom tổ chức vào các ngày 14 và 15 tháng 1 vừa qua, với sự tham gia của 159 học sinh và tu sinh thuộc ba cấp học Pali năm 1, 2 và 3.
Đáng chú ý, toàn bộ băng rôn, biểu ngữ tại hội trường công bố kết quả thi đều được viết hoàn toàn bằng chữ Khmer — không có lấy một ký tự tiếng Việt nào. Sự kiện thu hút hơn 500 tăng ni, học sinh và khách tham dự.
Nữ sinh tranh thủ từng giờ để học chữ dân tộc
Một nữ sinh đang học Pali năm 2 — một trong 159 thí sinh — chia sẻ với truyền thông địa phương Phum Khmer rằng em học chữ Khmer vừa vì bản thân muốn, vừa vì cha mẹ khuyến khích. Điều đặc biệt: em chỉ có thể học chữ dân tộc sau khi kết thúc giờ học tiếng Việt tại trường nhà nước.
“Vì em muốn gìn giữ văn hóa, truyền thống Khmer cho bền vững. Dù ở độ tuổi nào, chúng ta cũng phải cố học chữ dân tộc, vì chữ viết của người Khmer mình rất quý giá” — nữ sinh này tâm sự.
Người cha nông dân lo “chữ dân tộc sẽ biến mất nếu không có người nối tiếp”
Một người nông dân Khmer Krom tại tỉnh Trà Vinh cũng lên tiếng với Phum Khmer, cho biết ông đang thúc đẩy tất cả các con đến chùa học chữ Khmer. Trong số 3 người con, đã có 2 người theo học tại chùa. Ông ví mình như “cây tre già” và các con là “những mầm măng mới” cần được vun trồng để tiếp nối:
“Người Khmer chúng ta phải cùng nhau cổ vũ, động viên con cháu đến học chữ Khmer tại các chùa. Nếu một ngày nào đó người biết chữ Khmer già đi mà không có người kế thừa, chữ viết dân tộc ta sẽ mất đi mãi mãi.”
Trà Vinh — “thủ phủ” của giáo dục Phật học Khmer tại Nam Bộ
Hiện nay, tỉnh Trà Vinh được xem là địa phương có phong trào giáo dục Phật học Khmer phát triển mạnh nhất tại Campuchia Krom, với 143 ngôi chùa Khmer — nhiều nhất trong số 21 tỉnh thành tại vùng đất này. Kỳ thi tốt nghiệp cấp tỉnh năm nay kéo dài 3 ngày (27, 28 và 29 tháng 1) tại chùa Bồ Đề Vongsa Kampong Dong, huyện Càng Long, với 516 tăng sinh và học sinh tham dự từ 4 ngôi chùa, dưới sự giám sát của 256 giám khảo.
Kết quả: ở cấp Trung học cơ sở Phật học (Pali Rong), có 343/352 thí sinh đỗ; ở cấp Trung học phổ thông Phật học, có 163/164 thí sinh đỗ — một tỷ lệ đậu gần như tuyệt đối, cho thấy nỗ lực phi thường của cả thầy lẫn trò trong điều kiện thiếu thốn và không được nhà nước hỗ trợ chính thức. Chương trình thi gồm 12 môn, bao gồm Luật tạng, Pali, tiếng Khmer, Toán, Anh văn và Triết học Phật giáo.
Thượng tọa Tăng Nô, Chủ tịch Hội đồng Tăng già Khmer Krom tỉnh Sóc Trăng, đã gửi lời khen ngợi đến ban tổ chức và kêu gọi toàn thể tăng ni, thanh thiếu niên Khmer tiếp tục học hỏi, cập nhật kiến thức mới để không bị tụt hậu so với thời đại. Năm học của hệ thống giáo dục Phật học Khmer Krom thường kéo dài 9 tháng, từ tháng 5 đến tháng 1 năm sau theo dương lịch.
Leave a Reply