Chỉ trong vòng 6 tháng kể từ ngày 1/1/2026 — thời điểm các khoản trợ cấp bảo hiểm y tế tư nhân chính thức hết hiệu lực — hàng triệu người Mỹ đã mất đi tấm lá chắn y tế duy nhất của mình. Đây không phải tai nạn, cũng chẳng phải do ngân sách cạn kiệt. Đây là một lựa chọn có chủ đích của Quốc hội Mỹ: hy sinh sức khỏe của người nghèo để đổi lấy những khoản cắt giảm thuế khổng lồ cho tầng lớp siêu giàu.
Đạo luật “Tuyệt vời” và cái giá người thường phải trả
Khi Đạo luật One Big Beautiful Bill Act (OBBBA) được ký thành luật vào tháng 7/2025, nó đã gia hạn và mở rộng các khoản cắt giảm thuế — mà theo Human Rights Watch và Oxfam America, phần lớn chỉ phục vụ nhóm siêu giàu. Cụ thể, 0,1% hộ gia đình giàu nhất nước Mỹ sẽ được giảm khoảng 50 tỷ USD tiền thuế mỗi năm trong 8 năm tới. Đổi lại, các khoản trợ cấp “tín thuế bảo hiểm y tế nâng cao” — vốn chỉ tiêu tốn khoảng 35 tỷ USD/năm — đã bị bỏ ngỏ, không được gia hạn.
Hậu quả là ngay lập tức và tàn khốc: hơn 1 triệu người đã không đăng ký tham gia các gói bảo hiểm trên sàn giao dịch chính phủ trong năm 2026 so với năm 2025. Công ty tư vấn bảo hiểm Wakely Consulting Group ước tính số người có bảo hiểm qua các sàn này có thể giảm xuống còn 16,5 triệu người — tức giảm gần 6 triệu người so với con số 24,3 triệu của năm 2025.
Phí bảo hiểm tăng 58%, người dân bán xe, bỏ nhà để sống sót
Theo dữ liệu đầu năm 2026, phí bảo hiểm y tế hàng tháng trên các sàn giao dịch đã tăng trung bình 58%, từ khoảng 113 USD lên 178 USD/tháng. Nhóm chịu ảnh hưởng nặng nề nhất là người cao tuổi và những người có thu nhập trên 400% mức nghèo liên bang (tương đương khoảng 63.840 USD/năm cho một cá nhân vào năm 2026).
Một khảo sát của tổ chức nghiên cứu chính sách y tế phi lợi nhuận KFF cho thấy, trong số những người từng có bảo hiểm trên sàn vào cuối năm 2025, 9% đã mất bảo hiểm chỉ trong những tháng đầu năm 2026 — với 80% trong số họ cho biết lý do là chi phí tăng quá cao. Đáng lo ngại hơn, hơn một nửa số người còn giữ được bảo hiểm cho biết họ đang phải cắt giảm chi tiêu cho thực phẩm và quần áo để trả phí bảo hiểm.
Câu chuyện của một cựu nhân viên ngoại giao USAID được Human Rights Watch ghi lại là minh chứng đau lòng cho thực trạng này. Sau khi mất hợp đồng làm việc, bà chỉ kiếm được khoảng 700 USD/tháng từ công việc giáo viên dạy thay thế, nhưng phải trả tới 1.100 USD/tháng cho bảo hiểm y tế — vì bà sống ở bang không mở rộng Medicaid cho người lớn không có người phụ thuộc. Bà đã phải bán xe và chuyển về ở nhờ nhà người thân. “Ở tuổi này, mọi thứ với tôi bây giờ chỉ là làm sao sống sót qua bảy năm nữa để được hưởng An sinh Xã hội và Medicare,” bà nói.
Domino đổ vỡ: Từ bỏ bảo hiểm, chuyển sang gói tệ hơn, chi phí leo thang
Không chỉ mất bảo hiểm, hàng triệu người Mỹ khác đang buộc phải chuyển sang các gói bảo hiểm chất lượng thấp hơn với mức khấu trừ cao hơn. Mức khấu trừ trung bình (deductible) đã tăng vọt từ 2.759 USD năm 2025 lên 3.786 USD năm 2026. Một nghiên cứu được công bố trên tạp chí y khoa của Hiệp hội Y tế Mỹ (AMA) năm 2025 đã chỉ ra rằng những người tham gia gói bảo hiểm có mức khấu trừ cao ít có khả năng được tiếp cận các dịch vụ y tế cần thiết hơn so với những người có gói bảo hiểm thông thường.
Thậm chí, tác động còn lan ra cả thị trường bảo hiểm bên ngoài các sàn chính phủ. Dữ liệu từ Cục Dự trữ Liên bang New York (Fed New York) vào tháng 3/2026 cho thấy chi phí bảo hiểm y tế của nhân viên tăng trung bình 14,2% tại các nhà sản xuất miền Đông Bắc và 12,9% tại các doanh nghiệp dịch vụ được khảo sát.
Tổ chức nhân quyền quốc tế lên án: “Ưu tiên sai lầm trắng trợn”
Human Rights Watch và Oxfam America đã lên tiếng mạnh mẽ, khẳng định việc để các khoản trợ cấp này hết hiệu lực là vi phạm quyền con người theo luật pháp quốc tế — vốn quy định mọi người đều có quyền được chăm sóc sức khỏe, bất kể khả năng chi trả.
- Matt McConnell, nhà nghiên cứu về công lý kinh tế tại Human Rights Watch, tuyên bố: “Các nhà lập pháp không nên bắt người dân bình thường phải hy sinh sức khỏe của mình để trả cho các khoản giảm thuế dành cho người giàu.”
- Jackson Gandour, cố vấn chính sách cấp cao về công lý kinh tế tại Oxfam America, gọi đây là “những quyết định vô lương tâm, thúc đẩy bất bình đẳng cực đoan và tước đoạt quyền con người của hàng triệu người, khiến xã hội kém lành mạnh hơn và bất ổn hơn.”
Trong khi đó, tại Quốc hội Mỹ, Hạ viện đã thông qua dự luật gia hạn trợ cấp vào tháng 1/2026, nhưng văn bản này bị đình trệ tại Thượng viện và chưa có hồi kết. Câu hỏi đặt ra là: đến bao giờ sức khỏe của hàng triệu người Mỹ mới không còn là con bài mặc cả trên bàn nghị sự chính trị?
Leave a Reply