Tháng 7 năm 2010, giữa hội trường Liên Hợp Quốc tại Geneva (Thụy Sĩ), một sự kiện gây chấn động đã xảy ra: đại diện phái đoàn Việt Nam tại LHQ bất ngờ xóa tên tổ chức nhân quyền người Thượng (MHRO) khỏi danh sách phát biểu, với lý do chính thức được đưa ra là “Việt Nam không có người bản địa.”
Bị xóa tên ngay tại hội nghị quốc tế
Từ ngày 12 đến 16/7/2010, Tổ chức Nhân quyền Người Thượng (MHRO) cử hai đại diện cấp cao là Giám đốc Điều hành Rong Nay và Giám đốc Dịch vụ Di trú Vien Siu tham dự Hội nghị Cơ chế Chuyên gia về Quyền của Người Dân Bản địa (Expert Mechanism on the Rights of Indigenous Peoples) tại Geneva. Đây là diễn đàn quan trọng quy tụ đại diện từ hàng chục quốc gia thành viên LHQ, các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng bản địa trên toàn thế giới.
Thế nhưng, ngay trong khuôn khổ hội nghị, đại diện Phái đoàn thường trực Việt Nam tại LHQ đã tiến hành một hành động gây phẫn nộ: trực tiếp xóa tên các diễn giả của MHRO khỏi danh sách phát biểu, đồng thời chính thức phản đối sự tham dự của tổ chức này. Lý do được đưa ra: Việt Nam không công nhận sự tồn tại của người bản địa trên lãnh thổ mình, do đó MHRO không có tư cách tham gia diễn đàn.
Tuyên bố gây sốc ngày 14/7/2010
Ngày 14/7/2010, phát biểu chính thức của Phái đoàn Việt Nam tại Geneva khẳng định: “Không có người bản địa tại Việt Nam, chỉ có các nhóm thiểu số sinh sống trên lãnh thổ Việt Nam mà không có lịch sử xuất xứ riêng.” Tuyên bố này lập tức vấp phải sự phản ứng mạnh mẽ từ MHRO và nhiều tổ chức quốc tế có mặt tại hội nghị.
MHRO ngay lập tức khiếu nại lên ban tổ chức hội nghị LHQ về hành động bị cho là mang tính chèn ép và xúc phạm này. Trong tuyên bố chính thức phát đi sau đó, MHRO nhấn mạnh rằng đây là bằng chứng rõ ràng cho thấy chính quyền Hà Nội vẫn coi người Thượng như “MOI” — một từ tiếng Việt có nghĩa là “mọi rợ”.
Nghịch lý: Ký kết nhưng không thực thi
Điều khiến cộng đồng quốc tế đặc biệt chú ý là Việt Nam đã ký kết và tán thành Tuyên ngôn LHQ về Quyền của Người Dân Bản địa ngày 13/9/2007 — cùng với 143 quốc gia khác. Thế nhưng theo MHRO, kể từ đó đến nay, Hà Nội chưa hề dịch văn bản này ra tiếng Việt, chưa phổ biến đến các cộng đồng bản địa, và hoàn toàn không thực thi bất kỳ điều khoản nào trong Tuyên ngôn.
Tổ chức này cáo buộc đây là hành động cố tình che giấu thông tin nhằm tiếp tục các chính sách thu hồi đất và đồng hóa văn hóa đối với người Thượng tại Tây Nguyên.
Người Thượng — Dân tộc bị lãng quên giữa lòng Tây Nguyên
Theo MHRO, từ năm 1975 đến nay, điều kiện sống của người Thượng tại Tây Nguyên ngày càng tệ đi. Tổ chức này dẫn số liệu từ UNICEF và Chương trình Phát triển LHQ (UNDP) xác nhận người Thượng là nhóm dân số nghèo nhất Việt Nam. Trong khi đó, theo MHRO, hơn 13.000 sinh viên Việt Nam được sang Mỹ du học, nhưng không một người Thượng nào được phép tiếp cận cơ hội tương tự.
- Quyền sở hữu đất đai tổ tiên bị tước đoạt
- Nhà thờ bị kiểm soát bởi các mục sư do nhà nước chỉ định
- Ngôn ngữ và văn hóa truyền thống không được giảng dạy
- Cộng đồng không được tiếp cận thông tin về các quyền được LHQ công nhận
Lịch sử bị “viết lại”?
MHRO nhấn mạnh rằng người Thượng — hay còn gọi là Anak Cu Chiang — đã sinh sống tại vùng Tây Nguyên hàng nghìn năm trước khi người Kinh đặt chân đến. Trong lịch sử, dưới thời Pháp thuộc, người Thượng được trao quyền tự trị vào ngày 27/5/1946. Tuy nhiên, quyền tự trị này bị xóa bỏ dưới thời Tổng thống Ngô Đình Diệm vào năm 1955, và tình trạng bị gạt ra ngoài lề xã hội tiếp tục kéo dài đến tận ngày nay.
Vụ việc tại Geneva năm 2010 một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn về cam kết thực sự của Việt Nam đối với các chuẩn mực nhân quyền quốc tế mà nước này đã ký kết — và số phận của hàng triệu người bản địa đang bị bỏ lại phía sau trong câu chuyện phát triển của đất nước.
Leave a Reply